Эмчийн тойрог дууссаны дараа тусад нь дуудаж ‘цаашид хийх эмчилгээ алга’ гэж хэлэх тэр мөч нь сарын турш бэлдсэн гэж бодож явсан гэр бүлд ч гэнэтийн байдлаар ирдэг. Гэвч энэ өгүүлбэрийн хамрах хүрээ бодсоноос нарийн. Ихэнх тохиолдолд хавдрыг багасгах зорилготой хавдрын эсрэг эмчилгээг (anticancer therapy) цаашид үргэлжлүүлэх боломжгүй болсныг илэрхийлдэг. Өвдөлт, амьсгаадалт, дотор муухайрах, нойргүйдлийг хянах эмчилгээ үргэлжилнэ. Халдвар үүсвэл эмчилнэ. Шингэн ба хоол тэжээлийн дэмжлэг ч үргэлжилнэ. ‘Эмчилгээ зогсох’ ба ‘асаргаа зогсох’ хоёр ижил утгатай үг биш бөгөөд эмнэлгийн баг хэлэх гэж буй зүйл нь зорилго нь хавдрыг багасгахаас шинж тэмдгийг хөнгөвчлөх, үлдсэн хугацааны амьдралын чанарыг хамгаалах руу шилжсэн гэсэн үг юм.
Энэ дүгнэлт хэд хэдэн зүйл дээр тулгуурладаг: өмнөх эмчилгээнд өвчин хэрхэн хариу өгсөн, үлдсэн эмийн сонголт байгаа эсэх, элэг, бөөр, ясны чөмөгний үйл ажиллагаа, мөн өвчтөн өдрөө хэрхэн өнгөрүүлж байгааг харуулах ерөнхий биеийн байдал (performance status). Бие нь даахгүй болсон үед хими эмчилгээг (chemotherapy) үргэлжлүүлбэл олох зүйлээс алдах зүйл нь их байдгийг олон судалгаа давтан тэмдэглэсэн. Гэхдээ энэ нь асуулт хаагдана гэсэн үг биш. Яагаад яг одоо ийм шийдвэрт хүрсэн, эмнэлзүйн туршилт (clinical trial) эсвэл өөр бүлгийн эм үлдсэн эсэх, бие нь сэргэвэл дахин авч үзэх боломжтой эсэхийг тэр дороо асууж болно.
‘Хоспис зөвлөгөөнд холбож өгье’ гэдэг нь хэвтэх өдрөө товлож байгаа хэрэг биш. Зөвлөгөө гэдэг нь одоогийн байдалд ямар асаргаа боломжтойг сонсох үе шат бөгөөд сонссоны дараа сонгохгүй байх ч эрх бий. Хэлбэр нь ч ганц биш: тусгай тасагт хэвтэн авах, гэртээ байж эмч сувилагчийн айлчлалаар авах, одоо явж буй эмнэлгийнхээ энгийн тасаг эсвэл амбулаториос хөнгөвчлөх эмчилгээний (palliative care) багийн дэмжлэгийг зэрэг авах хэлбэрүүд байдаг. Тасгийн ор ихэвчлэн дараалалтай байдаг тул одоогийн эмчилгээгээ үргэлжлүүлж байхдаа урьдчилан зөвлөгөө авч бүртгүүлэх нь түгээмэл. Амь дэмжих эмчилгээний талаарх өвчтөний хүслийг баримтаар үлдээх нь тусдаа явагдах бөгөөд өвчтөн өөрөө шийдэх чадвартай байхад нь үлдээвэл дараа нь гэр бүлийн ачааг хөнгөвчилдөг.
Том биетэй, тулгуур болж явсан хүн нүдэн дээр хатаж турахыг харахад ‘илүү анхааралтай хоол хийсэн бол’ гэсэн буруутгал бараг үргэлж дагалддаг. Гэвч тархсан хавдрын үеийн жин алдалт нь зөвхөн идсэн хэмжээний асуудал биш. Хавдар ба биеийн хооронд солилцох үрэвслийн бодис, бодисын солилцооны өөрчлөлтөөс болж өөх төдийгүй булчин хамт хайлдаг байдлыг хорт хавдрын кахекси (cancer cachexia) гэж нэрлэдэг ба энэ үед илчлэгээ нэмлээ гээд алдсан булчин хэвээрээ сэргэдэггүй. Хүчээр хооллох нь харин ч дотор муухайрах, гэдэс дүүрэх, цацах, амьсгалын замд орох (aspiration) эрсдэлд хүргэдэг тул зөвлөдөггүй. Харин өвдөлт, дотор муухайрах, өтгөн хатах, амны салст үрэвсэл, сэтгэл гутрал зэрэг засаж болох шалтгаан давхарласан эсэхийг нэг удаа эмчид үзүүлж тодруулах нь үнэ цэнэтэй.
Хажууд нь байсаар байтал урьдчилан гуниг дүүрч, нулимс амархан гарах нь урьдчилсан гашуудал (anticipatory grief) хэмээх түгээмэл хариу урвал бөгөөд эмгэг зүйл биш. Гэхдээ нойр, хоол нь эвдэрч, өөрийгөө буруутгах бодол өдрийг бүхэлд нь эзэлж, амьдрах утга алдагдсан мэт мэдрэмж үргэлжилбэл түүнийг ганцаараа тэвчих биш, тусламж авах ёстой шат гэж үзнэ. Хоспис ба хөнгөвчлөх эмчилгээний багт нийгмийн ажилтан, сэтгэл зүйн зөвлөх багтдаг бөгөөд асаргааны хамрах хүрээнд гэр бүл нь ч ордог.
Зөвлөгөө захиалахаас өмнө ойролцоогоор ийм дарааллаар бичиж авбал тустай: одоо үлдсэн сонголтууд ба ийнхүү дүгнэсэн үндэслэл; цаашид хүлээгдэж буй явц ба хугацааны хүрээ; шинж тэмдгийн хяналтыг аль эмнэлгийн аль цонхоор үргэлжлүүлэх; ямар хэлбэрийн асаргаа боломжтой, дараалал хэр удах; өвчтөнд өөрт нь хаана хүртэл тайлбарлах; шөнө байдал муудвал хаашаа холбогдох. Эдгээрийг урьдчилан цаасан дээр буулгавал богино зөвлөгөөний хугацааг хамаагүй үр дүнтэй ашиглана.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд тодорхой өвчтөний онош, эмчилгээг орлохгүй. Байдал, сонголт хүн бүрд өөр тул шийдвэр гаргахын өмнө өөрийн эмчлэгч эмнэлгийн багтай заавал зөвлөлдөнө үү.