Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар (colorectal cancer) элэг рүү олон голомтоор үсэрхийлсэн үед эмчилгээ үргэлж “эхлээд мэс засал” гэсэн дарааллаар төлөвлөгддөггүй. Эхэн үедээ аюулгүйгээр тайрч авахад хүндрэлтэй голомтыг эмээр багасгаж, мэс засал хийх боломжтой болгохыг зорьдог аргыг хөрвүүлэх хими эмчилгээ (conversion chemotherapy) гэдэг. Ийм төлөвлөгөөнд нийт хэдэн мөчлөг хийхээс гадна, дунд нь дүрс оношилгоог дахин хийх цаг хугацаа хамт тэмдэглэгддэг. Учир нь яг тэр дунд цэг дээр эмчилгээний чиглэл өөрчлөгдөх боломжтой байдаг.
Дунд үеийн дахин үнэлгээ (interim restaging) ихэвчлэн 2-3 сар буюу дөрөв орчим мөчлөг тутамд хийгддэг. Хэт олон удаа шинжилгээ хийвэл богино хугацааны өөрчлөлт тодорхой харагдахгүй, хэт оройтвол хангалттай үр дүн өгөхгүй байгаа эмийг удаан хэрэглэх эсвэл мэс заслын тохиромжтой хугацааг алдах эрсдэлтэй. Шалгаж буй зүйл нь зөвхөн “багассан уу” гэдэг биш — шинэ голомт үүсээгүй эсэх, анхдагч голомтын байдал, мэс заслын дараа үлдэх элэгний эзэлхүүн хангалттай эсэх зэрэг багтдаг.
Элэгийг харахдаа компьютер томографи (CT) болон соронзон резонанст томографийг (MRI) хамт хийхийг зөвлөдөг нь учиртай. CT нь цээж, хэвлийг нэг дор хамарч бусад эрхтний байдал болон шинэ голомтыг илрүүлэхэд тохиромжтой. Харин элэгэнд өвөрмөц тодосгогч хэрэглэсэн MRI нь 1 см-ээс жижиг зангилааг олох, уйланхай, гемангиом зэрэг хоргүй голомтоос ялгахад давуу гэж үздэг. Мэс заслын хэмжээг тогтоохын тулд “хэдэн голомт хаана байна” гэдэг чухал бөгөөд энэ тоо, байрлал хоёр шинжилгээнд өөр харагдах нь ховор биш.
Хими эмчилгээнд сайн хариу өгвөл голомт дүрс оношилгоонд огт харагдахаа болих тохиолдол гардаг (алга болсон элэгний үсэрхийлэл, disappearing liver metastases). Харагдахгүй болсон нь хавдрын эс бүрэн устсан гэсэн үг биш бөгөөд хожим ижил байрлалд дахин илрэх нь цөөнгүй бүртгэгдсэн. Тиймээс алга болохын өмнөх дүрс дээр байрлалыг тэмдэглэх, мэс заслын өмнө тэмдэг тавих, мэс заслын үеийн хэт авиан шинжилгээгээр (intraoperative ultrasound) тэр хэсгийг дахин хайх зэрэг аргыг хэрэглэдэг. Тайрч авах боломжтой болмогц хими эмчилгээг тасралтгүй үргэлжлүүлэхээс илүү мэс засал руу шилжихийг зөвлөдөг шалтгааны нэг нь ч энэ юм.
Мэс заслын өмнөх хими эмчилгээ уртсах тусам элэгэнд үзүүлэх ачаалал нэмэгддэг. Зарим эм элэгний жижиг судсанд өөрчлөлт үлдээдэг (sinusoidal obstruction syndrome), зарим нь тослог гепатитад ойрхон өөрчлөлт үүсгэдэг гэж мэдэгддэг. Эдгээр өөрчлөлт нь мэс заслын дараа үлдсэн элэг сэргэх явцад нөлөөлж болзошгүй тул нэмэлт мөчлөгийн ач тусыг мэс заслын хугацаатай хамт жинлэдэг. Сүүлийн мөчлөг ба мэс заслын хооронд хэдэн долоо хоногийн зай тавьдаг нь цусны эсийн тоо, шархны эдгэрэлтийг тооцсон явдал бөгөөд судас ургалтыг саатуулах эм (anti-VEGF) хэрэглэсэн бол тэр зайг ерөнхийдөө илүү урт авдаг.
Нийт мөчлөгийн тоог мэс заслын өмнө, дараа гэж хуваан танилцуулах нь бас түгээмэл. Гэхдээ эхэнд сонссон тоо бол эцсийн шийдвэр биш, хариу үйлдэл, гаж нөлөө, мэс заслын үеийн бодит олдвороос хамаарч өөрчлөгдөж болох урьдчилсан хуваарь гэж ойлгох нь ойр. Төлөвлөгөө өөрчлөгдсөн нь өөрөө муудсан гэсэн үг биш тул тоо руу бус, юунаас болж өөрчлөгдсөнийг асуух нь илүү тустай.
Дараагийн үзлэгт очихоос өмнө бичиж авбал зохих зүйлс бий: энэ удаагийн дүрс оношилгоонд голомтын тоо, хэмжээ өмнөхтэй харьцуулахад хэрхэн өөрчлөгдсөн; харагдахаа больсон голомт байвал түүний байрлал тэмдэглэгдсэн эсэх; мэс засал хийх эсэхийг шийдэх шалгуур юу болох; сүүлийн мөчлөг ба мэс заслын хоорондох зай; мэс заслын дараах мөчлөгийн төлөвлөсөн тоо. Мөн эдгээр шийдвэрийг мэс засал, хавдар судлал, дүрс оношилгооны эмч нар хамтарсан олон салбарын баг (multidisciplinary team) хэлэлцдэг эсэхийг асууж болно.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний хугацаа, эмчилгээний төлөвлөгөө нь үе шат, биеийн ерөнхий байдал, голомтын байрлалаас хамаарч хүн бүрд өөр байдаг тул эмчилгээ хариуцсан эмч нартайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.