Хэдэн жилийн өмнө хорт хавдрын эмчилгээ дуусгасан хүний өөр эрхтэнд шинэ голомт (lesion) илэрвэл, эмчийн өрөөнд хамгийн түрүүнд тодорхойлогддог зүйл нь эмчилгээний арга биш, харин тэр голомтын гарал үүсэл юм. Элгэнд харагдаж буй бүтэц нь тухайн эрхтэнд үүссэн анхдагч хавдар (primary tumor) уу, эсвэл өмнөх хавдрын үсэрхийлэл (metastasis) үү гэдгээс шалтгаалж үе шат, стандарт эмчилгээ, эмчилгээний зорилго өөрчлөгддөг. Зөвхөн дүрс оношилгоогоор энэ хоёр төстэй харагдах тохиолдол байдаг тул эцэст нь эд авч, микроскоп болон тусгай будгаар шалгах шаардлага гардаг.
Гарал үүслийг ялгах гол хэрэгсэл нь дархан эдийн хими будалт (immunohistochemistry, IHC) юм. Эс нь ямар эднээс гаралтайгаас хамааран өөр өөр уургийн тэмдэглэгээ (marker) агуулдаг тул эмгэг судлалын лаборатори хөхний гаралтайг заах тэмдэглэгээ, элэг болон цөсний замын гаралтайг заах тэмдэглэгээ, хоол боловсруулах замын гаралтайг заах тэмдэглэгээг хамтад нь тавьж харьцуулдаг. Тиймээс хариуд нэг мөр онош биш, олон тэмдэглэгээний эерэг, сөрөг үр дүн жагсаагддаг бөгөөд эмч тэр хослолыг өмнөх эмгэг судлалын хариутай тулган дүгнэдэг. Авсан эдийн хэмжээ бага, эсвэл тэмдэглэгээний үр дүн зөрчилдвөл дүгнэлт хойшлох буюу дахин эд авах тухай яригдаж болно.
Хөхний хавдрын өгүүлэмжтэй хүний хувьд онцгой чухал нэг зүйл бол шинэ голомтод дааврын хүлээн авагч (estrogen, progesterone receptor) болон HER2-ыг дахин шинжлэх явдал юм. Нэг хүний биед ч анхдагч хавдар болон үсэрхийллийн голомтын хүлээн авагчийн байдал өөр гарах нь ховор биш бөгөөд үүнийг хүлээн авагчийн зөрүү (receptor discordance) гэж нэрлэдэг. Арван жилийн зөрүү байгаа бол энэ магадлалыг илүү анхаарах хэрэгтэй. Эдгээр үр дүн нь дааврын эсрэг эмчилгээ, HER2 чиглэсэн эмчилгээ, эсийн хордлогот химийн эмчилгээний алийг нь эхэлж авч үзэхийг тодорхойлдог тул хуучин үр дүнг шууд ашиглахын оронд энэ удаагийн дээжид дахин шалгасан эсэхийг асуух нь зүйтэй.
Хариу сонсох өдөр тэмдэглэж авах зүйлс нэлээд тодорхой байдаг: дээжийг хаанаас, хэдэн ширхэг авсан; эцсийн онош юу болсон; ямар будалт хийж, ямар үр дүн гарсан; дааврын хүлээн авагч, HER2, эсийн өсөлтийн үзүүлэлт (Ki-67) хэрхэн тэмдэглэгдсэн; HER2 эргэлзээтэй утгатай тул нэмэлт баталгаажуулах шинжилгээ хийгдэж байгаа эсэх; үлдсэн эдийн блокоор генийн шинжилгээ буюу нэмэлт тэмдэглэгээ хийх боломжтой эсэх. Тоо, бичиглэлийг яг байгаагаар нь буулгаж авбал өөр эмнэлэгт тайлбар сонсоход яриа богиносдог.
Эмгэг судлалын хариутай зэрэгцээ шалгах хоёр дахь тэнхлэг нь өвчний тархалт юм. Үсэрхийлэл батлагдвал бусад хэсгийг хамарсан үе шат тогтоох шинжилгээ (staging) үргэлжилдэг ба тэдгээрийн үр дүнгээс хамаарч эмчилгээний зорилго эдгэрэлт рүү чиглэх үү, эсвэл өвчнийг удаан хугацаанд хянаж, шинж тэмдгийг хөнгөвчлөх үү гэдэг тайлбар өөр болно. Эмчилгээ эхлэхээс өмнө хэдэн мөчлөг тутамд юугаар үр дүнг үнэлэх, ямар өөрчлөлт гарвал ижил эмээ үргэлжлүүлэх, ямар өөрчлөлт гарвал чиглэлээ солихыг урьдчилан асуувал дараагийн үзлэгүүд илүү урьдчилан таамаглахуйц болно.
Өөр эмнэлгийн санал авахад бичиг баримт, хугацаа хоёрыг бэлдэх шаардлагатай. Ихэвчлэн дүрс оношилгооны хуулбар ба уншилтын хариу, эд эсийн шинжилгээний хариу, илгээх захидал хэрэгтэй бөгөөд эмгэг судлалын уншилт өөрт нь санал авахыг хүсвэл шил (slide) буюу эдийн блокыг тусад нь хүсэлт гаргаж түрээслэн авах шаардлагатай. Энэ нь хэдэн хоног шаардаж болзошгүй тул захиалсан өдрөөс өмнө бэлтгэх нь найдвартай. Мөн хоёр дахь санал хүлээж байх хугацаанд эхний эмнэлгийн эмчилгээний хуваарийг хэвээр үлдээж болох эсэх, хэдэн хоногийн зөрүү энэ тохиолдолд үнэхээр нөлөөтэй эсэхийг эмчээсээ шууд тодруулах нь зүйтэй. Ихэнхдээ богино хугацааны хүлээлт нөлөө багатай боловч шинж тэмдэг, эрхтний үйл ажиллагаа хурдан өөрчлөгдөж байвал шийдвэр өөр байж болно.
Эмчийн өрөөнд байх хугацаа богино тул асуултаа санасан дарааллаар биш, ач холбогдлын дарааллаар бүлэглэн бичиж очих нь тустай: голомтын гарал үүсэл ба онош; энэ удаагийн дээжээс гарсан хүлээн авагч болон бусад үзүүлэлт; үлдсэн шинжилгээ ба үе шат; эхний эмчилгээний зорилго ба хүлээгдэж буй гаж нөлөө; хоёр дахь санал авахад шаардлагатай бичиг баримт. Хариуны хуулбарыг тэр өдөртөө хамт хүсэн авбал дараагийн алхам богиносно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний хариуны тайлбар, эмчилгээний сонголт нь эмгэг судлалын дүгнэлт, өмнөх эмчилгээний түүх, биеийн ерөнхий байдлаас шалтгаалж өөр байдаг тул заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.