Хөхний хорт хавдар (breast cancer) оношлогдсоны дараах эхний долоо хоногуудад өвчнөө ойлгож амжихаас өмнө шийдвэр гаргах шаардлага түрүүлж ирдэг. Аль эмнэлэгт эмчилгээгээ эхлэх вэ, аль хэдийн товлогдсон мэс заслын өдрөө хэвээр үлдээх үү, өөр томоохон төвд дахин үзүүлэх үү гэсэн асуултууд эмгэг судлалын хариугаа эцэс хүртэл уншиж амжаагүй байхад нэгэн зэрэг бууж ирдэг. Эрт үе шатны хөхний хорт хавдрын эмчилгээ нь дотоод, гадаадын эмчилгээний удирдамжийн нийтлэг замаар явагддаг бөгөөд мэс засал, туяа эмчилгээ (radiation therapy), дааврын эмчилгээ (endocrine therapy) гэсэн ерөнхий бүтэц нь эмнэлгийн нэр хүндээс биш, хавдрын шинж чанар, үе шатнаас хамаарч тогтдог. Тиймээс сонголтын шалгуур нь «аль эмнэлэг илүү алдартай вэ» гэхээсээ илүү «юу нь хараахан батлагдаагүй байна, тэр нь хаана батлагдах вэ» гэдэгт ойр байдаг.
Зүүгээр авсан сорьцын (core needle biopsy) хариунд ихэвчлэн эргэлзээ төрүүлдэг хоёр зүйл бий. Эстроген рецептор (ER), прогестерон рецептор (PR) эерэг байвал дааврын эмчилгээг авч үзэх үндэслэл болдог бөгөөд оноогоор бичигдсэн тохиолдолд будагдсан эсийн эзлэх хувь, эрчмийг нийлүүлж илэрхийлдэг. HER2 нь дархлаа-гистохимийн шинжилгээгээр (IHC) 0, 1+, 2+, 3+ гэж гардаг ба 2+ гэдэг нь эерэг ч биш, сөрөг ч биш «эргэлзээтэй (equivocal)» гэсэн утгатай бөгөөд энэ шатанд эмчилгээний чиглэл хараахан тогтоогдоогүй байна гэсэн үг. Ихэнх тохиолдолд ижил эдэд генийн олшролыг харах ISH шинжилгээ (ихэвчлэн FISH эсвэл SISH) нэмж хийж байж эерэг, сөрөг нь эцэслэн тодордог. Ki-67 нь эс хэр хурдан хуваагдаж байгааг харуулах үзүүлэлт бөгөөд лаборатори, уншиж буй эмчээс хамаарч утга нь өөрчлөгдөж болдог тул зөвхөн нэг тоогоор эмчилгээг шийддэггүй, бусад үзүүлэлттэй хамт тайлбарладаг.
Бас нэг чухал зүйл бол мэс заслын өмнөх сорьцын хариу эцсийн дүгнэлт биш гэдэг. Зүүгээр авсан эд нь хавдрын зөвхөн нэг хэсэг тул авагдсан бүх эдийг дахин шинжлэхэд хэмжээ, ялгаралтын зэрэг, зүсэлтийн ирмэг, тунгалагийн зангилааны байдал шинээр тодорч, рецепторын хариу зарим үед өөрчлөгддөг. «Хавдрыг авчихаад химийн эмчилгээ хэрэгтэй эсэхийг хэлье» гэж тайлбарладгийн учир энд бий. Дааврын рецептор эерэг, HER2 сөрөг, тунгалагийн зангилаанд тархаагүй тохиолдолд химийн эмчилгээний ач холбогдлыг тооцоолохын тулд олон генийн шинжилгээг (multigene assay) хамт авч үзэх нь бий. Ийм шинжилгээний хамрах хүрээ, төлбөрийн нөхцөл нь улс, эмнэлэг, цаг үеэс хамаарч өөр байдаг тул эмчлэгч багаасаа шууд тодруулах нь илүү үнэн зөв.
Өөр эмнэлгээс хоёр дахь санал (second opinion) авах нь өвчтөн болон гэр бүлийн эрх бөгөөд эмчлэгч эмчдээ итгэхгүй байгаагийн шинж биш юм. Гэхдээ үүнийг «дахин үзлэг» гэхээсээ илүү «бичиг баримтын асуудал» гэж бодвол хамаагүй хялбар болдог. Эмчилгээний илгээмж, эмгэг судлалын шил ба парафин блок, дүрс оношилгооны диск болон уншилтын хариу, сорьцын хариу зэрэг нь хамт хөдөлж байж шинэ эмнэлэг ижил үндэслэлээр дүгнэж чадна; эдгээргүйгээр очвол шинжилгээгээ эхнээс нь дахин хийж, цаг илүү алддаг. Цаг авахдаа одоо товлогдсон мэс заслаа цуцлалгүйгээр анхан үзлэгээ хамт хийлгэж болох эсэх, аль хугацаанаас өмнө эцсийн шийдвэрээ гаргах шаардлагатайг урьдчилж асууж тодруулах нь зүйтэй. Эрт үе шатны хөхний хорт хавдар нь өдөр тоолсон яаралтай нөхцөл байдаг нь ховор ч, мэс засал хүртэлх хойшлолт удаах тусам давуу тал болдоггүй тухай судалгаанууд бий тул «хэр удаан хүлээж болох вэ» гэдгээ эмчлэгч эмчээсээ шууд асууж, тодорхой хэмжүүртэй болох нь аюулгүй.
Зайн жин мэс заслын нэг өдөрт бус, түүний дараах саруудад илэрдэг. Хөхийг хадгалах мэс заслын дараах туяа эмчилгээ нь ихэвчлэн хэдэн долоо хоногийн турш ажлын өдөр бүр эмнэлэг рүү явахыг шаарддаг ба химийн эмчилгээ хийвэл мөчлөг тутам цусны шинжилгээ, үзлэг нэмэгддэг. Шөнө дунд халуурах, гэнэт өвдөх үед хүрч очиж чадах зайд байгаа эсэх, дагалдан явах хүнгүй өдөр өвчтөн ганцаараа явж чадах зам мөр эсэх нь эмчилгээгээ хуваарийн дагуу үргэлжлүүлэхэд бодитоор нөлөөлдөг. Харин мэс заслын арга, химийн эмчилгээний шийдвэр зэрэг төвүүдийн хооронд дүгнэлт зөрж болох зүйл байвал, нэг удаа хол очиж тэр асуудлыг тодруулаад, давтагдах эмчилгээгээ ойрын эмнэлэгт хамтарсан хэлбэрээр үргэлжлүүлэх боломжтой эсэхийг асуух нь бас бололцоотой.
Эцэст нь, шийдвэр гаргах эрх нь өвчтөн өөрт нь байдаг. Үр хүүхдийн зүгээс илүү нэр хүндтэй гэгддэг газар руу зөвлөх нь зүй ёсны хүсэл ч, өвчтөний «танил газраа эхлэхийг» хүсэх сэтгэл нь ч эмчилгээг тэсвэрлэх хүчний нэг хэсэг байдаг. Ярианы эхлэлийг «эмнэлгээ солицгооё» гэхээсээ «одоохондоо тодроогүй байгаа зүйлс юу байгааг хамт шалгацгаая» гэсэн чиглэлд аваачвал түгшүүр бага төрдөг. Дараагийн үзлэгийн өмнө нэг хуудсанд: HER2-ын баталгаажуулах шинжилгээ явуулсан эсэх, хариу хэзээ гарах, хамгаалалтын (sentinel) тунгалагийн зангилааны төлөвлөгөө, мэс заслын дараах эмчилгээний боломжит хувилбарууд, хяналтын үзлэгийн давтамж ба хугацаа, одоогийн байдлаар зөвшөөрөгдөх хойшлолтын хэмжээ гэж бичиж очвол богино үзлэгийн цагийг үр дүнтэй ашиглана. Мэс заслыг хүлээж байх хугацаанд бөөн нь илт томрох, арьс улайх, хонхойх, суганд шинээр зангилаа тэмтрэгдэх, халуурах зэрэг өөрчлөлт гарвал товлосон өдрөө хүлээхгүйгээр эмнэлэгтэй холбоо барих нь зүйтэй.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний хариу, эмчилгээний чиглэл, эмнэлгийн сонголттой холбоотой шийдвэрийг эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.