Хөхний рентген (mammography) шинжилгээнд нэг хэсэгт нягт бөөгнөрсөн жижиг шохойжилт (microcalcification) илэрч, түүний ширхгүүд хэмжээ, хэлбэрээрээ жигд бус байвал эмч эхлээд эд авч шинжлэхийг зөвлөх нь түгээмэл. Шохойжилт өөрөө хорт хавдар гэсэн үг биш бөгөөд сувгийн доторх өөрчлөлт зурагт үлдээдэг ул мөрийн нэг хэлбэр юм. Зөвхөн зургаар шалтгааныг нь бүрэн уншиж чадахгүй тул хэсгийн мэдээ алдуулалтын дор зүүгээр эд авах судалгаа (core needle biopsy) ихэвчлэн эхний алхам болдог.
Энэ шинжилгээ голомтыг бүтнээр нь бус, зөвхөн хэсэг хэсгээр нь авдаг. Авсан эдийг дахин зураг авч (specimen radiography) шохойжилт үнэхээр дээж дотор орсон эсэхийг шалгадаг. Шохойжилт харагдвал зүү зорьсон байрандаа хүрсэн гэсэн үг. Гэхдээ байрандаа хүрсэн явдал ба тэр хэдэн хэсэг нь бүх голомтыг төлөөлж байгаа явдал хоёр өөр зүйл. Фиброкистоз өөрчлөлт (fibrocystic change), фиброаденоматоз өөрчлөлт (fibroadenomatous change) зэрэг түгээмэл хоргүй дүгнэлт нь зөвхөн тэр дээжинд юу байсныг тайлбарлана.
Эмнэлэгт нэмж үздэг чухал шалгуур бол зургийн дүгнэлт ба эдийн шинжилгээний хариу хоорондоо нийцэж байгаа эсэх (radiologic-pathologic concordance) юм. Зурган дээрх сэжиг өндөр байхад эдийн хариунд түүнийг тайлбарлах өөрчлөлт олдохгүй бол үл нийцэл гэж үзэж, хоргүй хариуг эцсийн байдлаар хүлээж авахын оронд эд нэмж авахыг зөвлөдөг. Хоргүй хариу гарсан ч дахин авъя гэж хэлэх шалтгаан ихэвчлэн эндээс гардаг.
Эд нэмж авах хоёр үндсэн зам байна. Нэг нь вакуум туслалттай биопси (vacuum-assisted breast biopsy) бөгөөд өргөн хэрэглэгддэг нэр нь тухайн багажийн худалдааны нэрнээс гаралтай. Бүдүүн зүүг нэг удаа оруулаад сорох хүчээр олон чиглэлээс давтан эд авдаг тул энгийн зүүгээс хамаагүй их хэмжээний эд гарган авдаг ба зүслэг жижиг учир сорви, эдгэрэлтийн ачаалал бага байдаг. Нөгөө нь мэс заслын аргаар голомтыг эргэн тойрны эдтэй нь хамт авах (excisional biopsy) бөгөөд ирмэгийг нь хүртэл харах боломж өгдөг ч зүслэг урт, эд авсан хэсэгт хэлбэрийн өөрчлөлт үлдэж болно.
Ихэвчлэн орхигддог зүйл бол эдгээр аргууд хорт хавдрыг эмчлэх мэс засал биш, оношийг тогтоох журам гэдэг нь. Вакуум туслалттай биопсиор голомтын ихэнх хэсгийг авсан ч энэ нь эмчилгээний зорилгот тайралттай ижил утгагүй бөгөөд хорт хавдар батлагдвал аюулгүй ирмэг (margin) авахын тулд мэс засал дахин төлөвлөгддөг. Тэр үед голомт аль хэдийн авагдсан байж болзошгүй тул авсан байранд металл тэмдэглэгээ (marker clip) үлдээх эсэх, үлдээвэл дараа нь хэрхэн байршуулж мэс засал хийхийг урьдчилан асууж тодруулах нь зүйтэй. Нэмэлт мэс заслын хэмжээ нь зөвхөн дээж авсан аргаас бус, олдсон өөрчлөлтийн хэмжээ, тархалт, зэрэг, ирмэг, хөхний эзэлхүүнтэй харьцах харьцаанаас хамаарч тодорхойлогддог.
Хоёр дахь мэргэжлийн санал авахаар бол юу авч очих нь үр дүнг тодорхойлно. Хөхний рентген, хэт авиан шинжилгээний эх зураг, тэдгээрийн дүгнэлт, эдийн шинжилгээний хариу, боломжтой бол эдийн шилэн дээж (slide) хамт байвал шинжилгээг дахин давталгүй нэг ижил нотолгоон дээр тулгуурлан санал авах боломжтой. Өмнөх эмнэлэг ямар шалтгаанаар дахин дээж авахыг зөвлөсөн, зурган дээрх сэжгийн зэрэглэл хэдэд орсныг тэмдэглэж очвол богино уулзалт ч гол зүйл дээрээ төвлөрнө.
Огноогоо товлохоос өмнө дараах зүйлсийг цэгцлэх нь тустай: одоогийн голомтын хэмжээ ба зурган дээрх сэжгийн зэрэглэл; энэ удаагийн журам зөвхөн онош тогтоох зорилготой юу эсвэл авах зорилготой ч юу; тэмдэглэгээ үлдээх эсэх; хариу дахин хоргүй гарвал хяналтын давтамж хэд болох; эсрэгээр хорт буюу хилийн өөрчлөлт батлагдвал дараагийн мэс засал ямар хүрээнд яригдах; эдгэрэх хугацаанд цус хурах, даралт тавихтай холбоотой юуг анхаарах. Эдгээр асуултыг бичиж очвол аль замыг сонгосон ч шийдвэрийн үндэслэл бичгээр үлдэнэ.
Энэ бичвэр нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Ямар шинжилгээг хэзээ хийх, дараа нь юу хийхийг зургийн болон эдийн шинжилгээний хариу, биеийн ерөнхий байдлаас хамааран шийддэг тул эмчлэгч эмч, мэргэжлийн багтайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.