Хорт хавдрын эмчилгээ авч буй эсвэл дархлаа сулрсан хүнд бүслүүр үлд (herpes zoster) илүү удаан, эдгэрэлт нь удаашралтай явагдаж болно. Учир нь бага насанд тусдаг салхин цэцэг өвчний вирус (varicella-zoster virus, VZV) биеэс бүрэн арилдаггүй бөгөөд нугасны хажуугийн мэдрэлийн зангилаанд нойрсож байгаад дархлаа буурах үед дахин идэвхжиж, мэдрэлийг дагаж арьс руу гардаг. Тиймээс тууралт ихэвчлэн биеийн нэг талд, нэг мэдрэлийн дагуу тууз хэлбэрээр гарч ирдэг.
Олон хүн өвдөлтөөс илүү загатнааг тэвчихэд хэцүү гэж хэлдэг. Энэ загатнаа зөвхөн арьсны хариу урвал биш — гэмтсэн мэдрэл өөрөө буруу дохио илгээж болох бөгөөд үүнийг мэдрэлийн гаралтай загатнаа (neuropathic itch) гэдэг. Ердийн харшлын эсрэг эм (antihistamine) хангалттай тус болохгүй мэт санагдах нэг шалтгаан нь энэ юм. Шөнө дахин дахин сэрээх хэмжээний загатнаа бол тэвчих асуудал биш, эмчилгээгээ дахин ярилцах шалтгаан.
Хамгийн эрсдэлтэй мөч бол маажих үе. Хагарсан цэврүү, хуулагдсан хаг нь нянд орох хаалга болж, хоёрдогч бактерийн халдвар үүсвэл эдгэрэлт эхнээсээ дахин эхэлдэг. Шүүдэс нь шаргал өнгөтэй болох, үнэртэх, тууралтын эргэн тойрны улайлт нэг хоногийн дотор мэдэгдэхүйц тархах, халуурах, өвдөлт гэнэт эрчимжих зэрэг нь эдгэрч буй хэвийн явц биш, халдварын шинж гэж үзнэ. Ялангуяа нейтрофил (neutrophil) тоо буурсан үед үүнийг хойшлуулахгүй байх нь аюулгүй.
Байрлалаас хамаарч яаралтай байдал өөр. Дух, нүдний эргэн тойрон, ялангуяа хамрын үзүүр буюу нурууны хэсэгт цэврүү гарвал нүдэнд нөлөөлөх (herpes zoster ophthalmicus) эрсдэлтэй тул нүдний эмчид үзүүлэх шаардлагатай. Чихний орчим өвдөж цэврүү гарахын зэрэгцээ нүүрний нэг тал хөшиж, толгой эргэх, чих шуугих, сонсгол өөрчлөгдвөл Рамсей Хантын хам шинж (Ramsay Hunt syndrome)-ийг цаг алдалгүй шалгах ёстой. Анхны туузнаас хол зайд цэврүү тархан гарч байвал тархмал хэлбэр (disseminated zoster) байж болох бөгөөд дархлаа сулрсан үед харьцангуй түгээмэл, эмнэлэгт хэвтэх, тусгаарлах шаардлага гарч болно.
Вирусын эсрэг эм (antiviral)-ийг тууралт гарсны дараа аль болох эрт, ерөнхийдөө 72 цагийн дотор эхлүүлэхийг зөвлөдөг. Гэвч дархлаа сулрсан хүнд шинэ цэврүү үргэлжлэн гарсаар байвал энэ хугацаанаас хожуу ч эхлүүлэхийг авч үздэг. Бөөрний үйл ажиллагаанаас хамаарч тун тохируулагддаг ба шингэн хангалттай уух нь чухал тул эмчийн бичсэн курсыг өөрөө богиносгож, зогсоож болохгүй. Химийн эмчилгээ болон бусад эмтэй давхцаж байгаа эсэхийг эм бичүүлэхийн өмнө тодруулах нь зүйтэй.
Арьсыг бага хөндөх тусам хурдан эдгэрдэг. Цэврүүг зориуд хагалахгүй, хумсаа богино байлгах, загатнах үед маажихын оронд сэрүүн нойтон алчуур богино хугацаанд тавихыг ихэвчлэн зөвлөдөг. Сул чөлөөтэй хөвөн хувцас үрэлтийг багасгаж, шүүдэс гарч байгаа үед тууралтыг хучиж байх нь ойролцоох арьс руу тархахаас сэргийлнэ. Гэртээ үлдсэн тос, стероид тос (steroid cream)-ыг өөрийн шийдвэрээр түрхэхийг зөвлөдөггүй; ямар чийгшүүлэгчийг хаана хэрэглэж болохыг эмчээсээ асуух нь аюулгүй.
Халдварлах тухай ойлголт байнга ташаа байдаг. Бүслүүр үлд өөрөө хүнээс хүнд бүслүүр үлд болж дамждаггүй. Гэхдээ цэврүүний шингэнд вирус агуулагддаг тул салхин цэцэг тусаагүй, вакцин хийлгээгүй хүн, жирэмсэн эмэгтэй, нярай хүүхэд, дархлаа сулрсан хүнд салхин цэцэг (chickenpox) хэлбэрээр халдварлаж болно. Бүх тууралт хаг тогтсоны дараа халдварлах эрсдэл алга болсонд тооцдог. Тархмал хэлбэр эсвэл дархлаа ихээр сулрсан тохиолдолд шаардлага илүү хатуу байж болох тул хэдий хүртэл болгоомжлохыг эмнэлгийнхээ зааврын дагуу баримтална.
Тууралт эдгэрсэн ч өвдөлт үлдэж болно. Гурван сараас удаан үргэлжлэх өвдөлтийг бүслүүр үлдний дараах мэдрэлийн өвдөлт (postherpetic neuralgia, PHN) гэдэг ба нас ахих тусам, эхэн үеийн өвдөлт болон тууралт хүнд байх тусам эрсдэл нэмэгддэг гэж үздэг. Эхний үеийн өвдөлтийг сайн хянах нь хожмын байдалд ач холбогдолтой тул зөвхөн парацетамол (acetaminophen)-оор тэвчиж байгаа бол мэдрэлийн өвдөлтийн эм эсвэл гадуур хэрэглэх эмчилгээг дахин ярилцаж болно.
Нойр алдах, сэтгэл гутрах нь энэ өвчний нэг хэсэг. Өвдөлт, загатнаа шөнө эрчимжихэд хэдхэн хоногийн дотор хоолны дуршил, тэнхээ хамт унадаг. Энэ нь тэвчээр дутсаны биш, шинж тэмдгийн үр дагавар бөгөөд нойр, сэтгэл санааны өөрчлөлтийг эмчдээ хэлэх нь зүйтэй. Урьдчилан сэргийлэлтийн хувьд рекомбинант бүслүүр үлдний вакцин (recombinant zoster vaccine)-ыг дархлаа сулрсан олон өвчтөнд хэрэглэж болох ч хийх цаг хугацааг эмчилгээний хуваарьтай уялдуулна; амьд вакциныг дархлаа дарангуйлагдсан үед ерөнхийдөө зөвлөдөггүй.
Дараагийн үзлэгийн өмнө дараах зүйлсийг бэлдэж очвол богино хугацаанд шаардлагатай яриа хийхэд тустай: тууралт анх гарсан огноо, вирусын эсрэг эмийг эхэлсэн өдөр болон уусан байдал, одоо ч шинэ цэврүү гарсаар байгаа эсэх, шүүдсийн өнгө, үнэрийн өөрчлөлт, өдрийн аль цагт өвдөлт, загатнаа хамгийн хүчтэй байдаг ба 0-10 хэмжүүрээр хэр эрчимтэй байдаг, шөнө хэдэн удаа сэрдэг, биеийн халууны бичлэг, одоо хэрэглэж буй бүх эм, түрхлэг, мөн хэд хоногийн зайтай авсан тууралтын гэрэл зураг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, эмчилгээний арга хүн бүрд өөр байдаг тул шийдвэр, эмийн хэрэглээгээ эмчлэгч эмч, эрүүл мэндийн ажилтантайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.