Оношийн нэрийг хайлтын талбарт бичихэд ердөө хэдэн эрдэм шинжилгээний хураангуй, хуучин нийтлэл л гарч ирдэг тохиолдол бий. Цөөн хүнд тохиолддог хавдрын хувьд энэ нь ердийн зүйл. Мэдээлэл бага байгаа нь эмчлэх арга байхгүй гэсэн үг биш ч, өвчтөн болон гэр бүлийнхний шийдвэр гаргах суурь нимгэн болдог тул юуг ямар дарааллаар тодруулахаа урьдчилан төлөвлөх нь тустай.
Эхлээд онош хэрхэн батлагддагийг харцгаая. Ховор хэлбэрүүд микроскопын дүрсээрээ түгээмэл хэлбэрүүдтэй төстэй байж болох тул эдэд тодорхой уураг илэрч байгаа эсэхийг будаж шалгадаг дархлаа-гистохимийн шинжилгээ (immunohistochemistry, IHC)-г хамт хийдэг. Эмэгтэйчүүдийн нөхөн үржихүйн эрхтний мезонефрос төст аденокарцинома (mesonephric-like adenocarcinoma) зэрэг хэлбэрийг ч эдийн бүтэц, хэд хэдэн маркерын хослол, зарим тохиолдолд молекул генетикийн шинжилгээг хамт уншиж нэрлэдэг. Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага (WHO)-ын хавдрын ангилал үе үе шинэчлэгддэг тул зарим хэлбэр саяхан л тусад нь ялгагдсан байдаг бөгөөд хэдэн жилийн өмнөх материал дахь нэр өнөөдрийн дүгнэлт дээрх нэрээс өөр байж болно. Ховор хавдарт эмгэг судлалын дүгнэлтийг өөр байгууллагаар дахин уншуулах (second opinion) санал болгодгийн шалтгаан ч үүнд оршино: анхны уншилт болгоомжгүй байсан гэсэн үг биш, харин эмчилгээний чиглэл оношийн нэрээс хамаардагт л учир бий.
Нотолгооны шинж чанарыг ойлгох нь бас чухал. Өвчтний тоо цөөн бол эмчилгээнүүдийг зэрэгцүүлэн харьцуулах том хэмжээний санамсаргүй судалгаа хийхэд хүндрэлтэй тул үлддэг материал нь тохиолдлын тайлан (case report) болон бага оврын эргэн харсан судалгаанууд байдаг. Тиймээс эмнэлзүйн практикт ижил эрхтний илүү түгээмэл хэлбэрийн стандарт эмчилгээг эхлэлийн цэг болгож, үе шат, мэс заслын олдвор, ерөнхий байдлыг харгалзан тохируулдаг. Стандарт эмчилгээ тогтоогдоогүй гэсэн өгүүлбэр нь хэрэглэх эмчилгээ огт байхгүй гэсэн үг биш, сонголтуудын давуу тал хараахан хангалттай өгөгдлөөр ялгараагүй байна гэсэн утгатай ойр.
Тохиолдлын тайланг хэрхэн уншихаа ч тогтоож авах хэрэгтэй. Нийтлэлд бичигдсэн явц бол тухайн хүний үе шат, нас, өмнөх эмчилгээ, дахилтын байршлаас гарсан үр дүн юм. Мөн сайн үр дүн нийтлэгдэх магадлал өндөр байдгийг тооцох хэрэгтэй. Өөр хүний явц нь мэдлэгийн хүрээг тэлэх материал болохоос, таны таамаглалыг тооцоолж өгөх тоо биш. Харин тэндээс эмчээсээ асуух асуултаа олж авах нь бүрэн боломжтой.
Ховор хэлбэрт байнга дурддаг дараагийн алхам бол генийн шинжилгээ. Дараагийн үеийн секвенчлэл (next-generation sequencing, NGS) ашигласан панел шинжилгээгээр хавдрын өөрчлөлтийг тодруулж, чиглэсэн эмчилгээний нэр дэвшигч эсвэл эмнэлзүйн судалгаанд хамрагдах боломжийг хайдаг. Гэхдээ шинжилгээнд хадгалагдсан эдийн блок буюу шил шаардагдаж, хариу гарахад хэдэн долоо хоног зарцуулагддаг ба зардал, даатгалын хамрах хүрээ нөхцөл бүрд өөр. Өөрчлөлт илэрсэн ч эмчилгээ шууд өөрчлөгдөхгүй байж болохыг урьдчилан мэдэж байвал хариу гарсан өдрийн урам хугарал бага байдаг.
Зарим эмнэлзүйн судалгаа хавдрын нэрээр бус, тодорхой генийн өөрчлөлтөөр оролцогч элсүүлдэг. Хамрагдах нөхцөлд өмнөх эмчилгээний дараах завсарлага, дүрс оношилгоонд хэмжигдэх голомт, цусны болон эрхтний үйл ажиллагааны үзүүлэлтүүд ордог тул сонирхож байвал дараагийн эмчилгээ эхлэхээс өмнө эмчээсээ асуух нь зүйтэй. Улсын судалгааны бүртгэлийн системээс нээлттэй судалгааны жагсаалтыг харж болох ч, хамрагдах эсэхийг эцэст нь өвчний түүхийг харсан эмч болон судалгааны баг шийддэг.
Ижил оноштой хүн хайх нь өөрөө үнэ цэнэтэй. Гаж нөлөөг хэрхэн даван туулсан, бичиг баримт, цаг захиалгын дараалал зэрэг нийтлэлд байдаггүй мэдээлэл, мөн бүх зүйлээ эхнээс нь тайлбарлах шаардлагагүйн тайвшрал бий. Хязгаар нь ч тодорхой: хүн бүрийн нөхцөл өөр, нотлогдоогүй эмчилгээ, бүтээгдэхүүн сурталчилсан бичлэг холилдон ордог, онош, эмнэлэг, нас гурав нийлээд хэн болохыг таниулах хэмжээний мэдээлэл болж хувирдаг. Хариу яг хаана хэрэгтэй байгаагаа нарийсгаж бичээд, өөрийг тань тодорхойлж болох мэдээллийг хасах нь аюулгүй.
Нийтлэл бичихээсээ, дахин уншилт хүсэхээсээ, эсвэл дараагийн үзлэгт орохоосоо өмнө дараах зүйлийг бэлдэх нь зүйтэй: эмгэг судлалын хариуны хуулбар ба оношийн яг таг бичиглэл, дархлаа-гистохимийн маркеруудын жагсаалт, үе шат ба мэс заслын хэмжээ, өнөөг хүртэл авсан эмчилгээ ба тэдгээрийн хариу урвал, генийн шинжилгээ хийсэн эсэх ба үр дүн, мөн энэ удаад заавал хариу авахыг хүсэж буй хоёр гурван асуулт. Энэ багц гурван зорилгод адилхан ашиглагдана.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд тодорхой хүнд онош тавих, эмчилгээ зөвлөх зорилгогүй ба эмнэлгийн тусламжийг орлохгүй. Шинж тэмдэг, шинжилгээний хариу, эмчилгээний сонголтын талаар эмчлэгч эмч, мэргэжилтнүүдтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.