Оношийг хүлээж авч, эмчилгээ хийлгэхээр шийдсэний дараа огноо, бичиг баримт хурдан ирдэг. Ялангуяа 20–40 насны залуу хүн эмчилгээгээ эхлэхэд, эхний удаагийн эмчилгээ эхэлсний дараа буцаахад хэцүү болдог хэдэн сонголт байдаг. Тэдгээрийн хамгийн цаг хугацаанаас хамааралтай нь үржих чадвар (fertility) буюу хожим хүүхэдтэй болох боломжийн асуудал юм.
Эсийн хортой хими эмчилгээ (cytotoxic chemotherapy), аарцгийн хэсгийг хамарсан туяа эмчилгээ (radiation therapy), нөхөн үржихүйн эрхтэнг хамарсан хагалгаа нь янз бүрийн хэмжээгээр үр хөврөлийн эсэд нөлөөлж болно. Нөлөөллийн хэмжээ нь эмийн бүлэг, нийт хуримтлагдсан тун, туяаны талбай ба тун, эмчилгээ хийлгэх үеийн нас, эмчилгээний өмнөх өндгөвчний нөөц (ovarian reserve) эсвэл үрийн шингэний байдлаас хамаарч хүн бүрд өөр байдаг. Эмчилгээ дууссаны дараа хугацаа өнгөрөхөд сэргэх тохиолдол ч, сэргэхгүй тохиолдол ч бий. Урьдчилан таамаглахад хэцүү тул ‘эмчилгээгээ дуусгаад бодъё’ гэхээсээ илүү эхлэхээсээ өмнө нэг удаа тодруулж өнгөрөх зүйл гэж үздэг.
Хамгаалах аргууд нөхцөл байдлаас хамаарч ялгаатай. Эрэгтэйчүүдэд үрийн эс хөлдөөх (sperm cryopreservation) арга ихэвчлэн нэг хоёр хоног шаарддаг тул хуваарьт төдийлөн саад болдоггүй. Эмэгтэйчүүдэд өндгөн эс буюу үр хөврөл хөлдөөх (oocyte/embryo cryopreservation) арга нь өндгөвчийг сэдээх тарианы хугацаа шаарддаг тул ойролцоогоор хоёр долоо хоног болдог ч, сарын мөчлөгийг хүлээхгүйгээр эхлэх (random start) аргаар хугацааг богиносгож болно. Өндгөвчний эд хөлдөөх (ovarian tissue cryopreservation) арга нь дааврын сэдээлт шаардахгүй тул цаг хомс үед эсвэл бэлгийн бойжилтоос өмнөх насанд сонголт болдог. Хими эмчилгээний үед өндгөвчийг хамгаалах зорилгоор дааврыг дарах тариа (GnRH agonist) хэлэлцэгддэг боловч энэ нь туслах арга бөгөөд хамгаалах мэс ажилбарыг орлодоггүй. Аль арга боломжтойг хорт хавдрын төрөл, үе шат, даавартай холбоотой эсэх, эмчилгээ эхлэх хүртэл үлдсэн хугацаа тодорхойлдог тул хавдрын эмч болон үргүйдлийн чиглэлийн эмч (эмэгтэйчүүд, урологи) хамтран шийдэх шаардлагатай.
Хамгийн олон удаа гацдаг асуулт бол ‘тэгвэл эмчилгээг хэдэн хоног хойшлуулж болох вэ’ гэдэг. Энэ шийдвэр өвчний явц, эмчилгээний зорилгоос хамаардаг тул зөвхөн эмчлэгч эмч хариулж чадна. Асуултын хэлбэрийг өөрчилвөл хариу авахад хялбар: ‘хамгаалалт хийлгэмээр байна’ гэхийн оронд ‘миний эмчилгээний төлөвлөгөөнд эхлэлийг хэдэн хоног хүртэл хойшлуулж болох вэ, тэр хугацаанд ямар арга боломжтой вэ’ гэж асуувал үлдсэн хугацаа, боломжит сонголтууд хамт тодорно. Зардлыг мөн урьдчилан тодруулах хэрэгтэй: хамгаалах ажилбарт даатгалд ордоггүй хэсэг байх нь элбэг бөгөөд хадгалалтад жил бүр төлбөр гардаг. Зарим газарт залуу өвчтөнд зориулсан дэмжлэгийн хөтөлбөр ажилладаг тул эмнэлгийн холбогдох албанаас хамт асуух нь зүйтэй.
Мөн долоо хоногт хамт цэгцлэвэл дараа нь цаг хэмнэх зүйлс бий. Онош, дүгнэлтийн бичиг нь ажлын чөлөө, даатгалын нэхэмжлэл, тусламжийн хүсэлтэд өөр өөр хэлбэрээр шаардагддаг тул ямар бичиг хэдэн хувь хэрэгтэйг эхлээд тодруулж, нэг дор авах нь очих тоог багасгана. Тусгай хөнгөлөлт, бүртгэлийн систем нь ихэвчлэн бүртгүүлсэн өдрөөс эхэлж үйлчилдэг тул хэзээ бүртгүүлэх боломжтойг мэдэж авах нь тустай. Ажилтай бол дотоод журамд үлдсэн өвчний чөлөөний хоног, чөлөө авах боломжит хугацаа, тэр хооронд орлогыг нөхөх боломжийг урьдчилан шалгах нь эмчилгээний дунд бичиг цаасны төлөө дахин хөдлөх явдлыг багасгана.
Эцэст нь сэтгэлийн тухай. Ижил өвчнийг туулж буй хүмүүсээс ирэх дэмжлэг, урам нь бодитоор хүч өгч, ганцаардлыг бууруулдаг. Гэхдээ түүгээр нөхөгдөхгүй хэсэг бас бий. Батлагдаагүй эмчилгээний зөвлөмжийг шүүж сонсох хэрэгтэй бөгөөд өвчний түүх, хувийн мэдээллийг нэг удаа нийтэлбэл буцаан авахад хэцүү. Дараах шинж тэмдгүүд илэрвэл урам дэмжлэгээс тусад нь мэргэжлийн тусламж хэрэгтэй байж болно: хоёр долоо хоногоос удаан үргэлжлэх сэтгэл гутрал, идэвхгүйдэл, сонирхол алдагдах, унтаж чадахгүй байх эсвэл үүрээр давтан сэрэх, хоол идэж чадахгүй байх, амьдрахыг хүсэхгүй байх бодол давтагдах. Эдгээр нь зан чанар, хүсэл зоригийн асуудал биш, эмчилгээний явцад түгээмэл тохиолддог хариу урвал бөгөөд эмчид байгаагаар нь хэлбэл сэтгэцийн эрүүл мэндийн тусламж эсвэл өвчтөнд зориулсан зөвлөгөөний үйлчилгээ рүү холбогдох боломжтой. Яаралтай гэж мэдрэгдвэл 24 цагийн зөвлөгөөний утас эсвэл яаралтай тусламжид шууд хандах нь аюулгүй.
Эхний эмчилгээний өдрөө баталгаажуулахаас өмнө дараах дарааллаар тодруулж болно. Нэг, төлөвлөсөн эмчилгээ ямар хэлбэртэй, хэзээ эхлэх вэ. Хоёр, тэр эмчилгээ үржих чадварт нөлөөлж болох эсэх, ямар хэмжээгээр таамаглаж байгаа. Гурав, хамгаалалт хийлгэхийг хүсвэл өнөөдөр холбогдох тасагт зөвлөгөө хүсэх боломжтой эсэх, эхлэлийг хэр зэрэг хойшлуулж болох. Дөрөв, ямар бичиг баримт хэдэн хувь хэрэгтэй, бүртгэл хэзээнээс үйлчлэх. Тав, сүүлийн хоёр долоо хоногийн нойр, хоол, сэтгэл санааг богинохон тэмдэглэж эмчид үзүүлэх тэмдэглэл.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд тухайн өвчтөнд үзүүлэх эмнэлгийн тусламжийг орлохгүй. Эмчилгээний арга, хуваарь, үржих чадвар хамгаалах боломж нь өвчний төрөл, байдлаас хамаарч өөр байдаг тул заавал эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж шийдвэрлэнэ үү.