Зураг зурах зэрэг хоббитой хүн нэг байрлалд удаан суугаад, ойрын зайд төвлөрдөг. Тиймээс нүд гашуун оргиод, нарийн зураас татах зуур нулимс дусаж цаас норох үед ихэвчлэн 'нүд ядарсан байх' гэж бодоод өнгөрөөдөг. Гэвч хорт хавдрын эмчилгээний явцад болон дараа нь илэрдэг нүдний шинж тэмдгийг зөвхөн ядаргаагаар тайлбарлах боломжгүй тохиолдол бий. Нүдний талаар ярих ээлж хожуу ирдэг тул анзааралгүй өнгөрөх нь элбэг ч, шалтгаанаас нь хамаараад авах арга хэмжээ нэлээд өөр байдаг.
Эхлээд мэдэх зүйл нь нулимс их гоожих (epiphora) ба нүд хатах хоёр эсрэг зүйл биш гэдэг. Нүдний гадаргууг бүрхэх нимгэн нулимсны хальс (tear film) тогтворгүй болоход эсрэгээрээ рефлексээр нулимс их гардаг. Тиймээс 'нүд хуурайшилттай' гэсэн онош авсан хүн бага зэрэг салхинд ч нулимс унагаж болно. Хими эмчилгээний (chemotherapy) үед салст бүрхэвч ерөнхийдөө эмзэг болж, нулимсны хэмжээ ба чанар хоёулаа өөрчлөгдөж болдог.
Хоёрдугаарт, нулимс гадагшлах замын асуудал. Нулимс нүдний дотор булан дахь жижиг нүхээр дамжин хамар руу урсдаг. Зарим эсийн хорт эм (докситаксел, фторурацилын бүлгийн эмүүд) хэрэглэх явцад энэ суваг нарийсч, нулимс тасралтгүй гоожих шинж илэрч болохыг судалгаанд тэмдэглэсэн байдаг. Ганц нүднээс утас мэт нулимс хацар уруу урсах, эсвэл нулимс, наалдац хэдэн долоо хоногоос удаан үргэлжлэх юм бол нүдний эмч нулимсны суваг нээлттэй эсэхийг шалгаж чадна. Хугацаа алдвал эмчилгээ нь төвөгтэй болдог тул 'хэзээнээс эхэлсэн' гэдэг нь чухал мэдээлэл болно.
Гуравдугаарт, эвэрлэг бүрхэвчийн (cornea) гадаргуу. Зарим чиглэсэн эмчилгээ (targeted therapy), эсрэгбие-эмийн коньюгат (ADC) болон тодорхой эсийн хорт эмүүд эвэрлэгийн хучуур эсэд өөрчлөлт үлдээж, хараа бүрэлзэх, элс орсон мэт мэдрэмж өгч болно. Зарим эмийн хувьд нүдний тогтмол үзлэг нь эмчилгээний хяналтын нэг хэсэг байдаг. Одоо хэрэглэж буй эм тань нүдний үзлэг шаарддаг эсэхийг эмчилгээ хийж буй багаасаа урьдчилан асууж тодруулбал, шинж тэмдэг гарсан үед шийдвэр гаргах нь хамаагүй хурдан болно.
Дөрөвдүгээрт, хамт хэрэглэж буй эмийн үлдээх шинж. Стероидыг (steroid) удаан хэрэглэвэл катаракт (cataract) эрт үүсэх, эсвэл нүдний доторх даралт (intraocular pressure) нэмэгдэж болно; зарим дааврын эмчилгээ болон бөөлжис намдаах эм ч нүдэнд нөлөөлдөг. Нүд гэнэт хүчтэй өвдөж, улайж, гэрлийн эргэн тойронд солонго мэт цагираг харагдаж, толгой өвдөх, дотор муухайрах шинж нэмэгдвэл энэ нь яаралтай байдал байж болох тул дараагийн үзлэгийг хүлээхгүйгээр эмчид хандах хэрэгтэй.
Тавдугаарт, цусны үзүүлэлт. Ялтас эс (platelet) буурсан үед нүдний цагаанд улаан цус тархсан коньюнктивийн доорх цус харвалт (subconjunctival hemorrhage) илэрч болно; цус багадалт (anemia) хүчтэй бол нүд бүрэлзэж, толгой эргэж болно. Нейтрофил (neutrophil) буурсан үед нүдээ нухах, эсвэл контакт линзийг удаан зүүх нь халдварын эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Зохиомол нулимс сонгохдоо ялзрахаас хамгаалагч бодисгүй нэг удаагийн савлагаатайг нь сонговол цочроох нь бага; үлдсэн стероид дуслыг өөрөө шийдэж дахин хэрэглэхээс зайлсхийвэл аюулгүй.
Ажлын орчноо ч тохируулж болно. 20 минут тутамд 20 орчим секунд алсыг харах, цаасаа нүднээсээ хэт ойр байрлуулахгүй байх, халаагуур эсвэл агааржуулагчийн салхи нүүр рүү шууд орохгүй болгох, гэрлийг сүүдэр үүсгэхгүйгээр дээрээс буюу хажуугаас тусгах — эдгээр жижиг тохируулга оройн нүдний байдлыг өөрчилдөг. Нарийн будалт хийх үед анивчих давтамж буурдаг тул завсарлагааны цагаа урьдчилан тогтоох нь илүү тустай.
Нүдний эмчид эсвэл дараагийн үзлэгт орохоос өмнө дараах зүйлийг эмхэлж бэлдвэл тустай: шинж тэмдэг хэзээ эхэлсэн ба хэрхэн өөрчлөгдсөн, нэг нүд үү эсвэл хоёулаа юу, өдрийн аль цагт хүндэрдэг, нулимс гоожих, элс орсон мэдрэмж, хараа бүрэлзэх, гэрэлд мэдрэг болох гэсний аль нь гол төвөг болж байгаа, одоо хэрэглэж буй бүх эм ба нүдний дуслын нэрс, өмнөх нүдний өвчин, линз болон хараа засах мэс заслын түүх, мөн сүүлийн шинжилгээний ялтас эс, гемоглобины үзүүлэлт. Хараа гэнэт муудах, харааны талбайн нэг хэсэг халхлагдах, гялбаа буюу хөвөгч цэг гэнэт олшрох, нэг нүд хүчтэй өвдөх, нүдний эргэн тойрны арьсанд цэврүүт тууралт гарах зэрэг нь ажиглаж хүлээхгүйгээр яаралтай мэдэгдэх шинж тэмдгүүд юм.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шалтгаан, шаардлагатай шинжилгээ, эмчилгээ нь хүн бүрд өөр байдаг тул өөрийн байдал болон эмийн өөрчлөлтийн талаар эмчилгээ хийлгэж буй эмч, нүдний мэргэжлийн эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөж шийдвэрлэнэ үү.