Хорт хавдрын (cancer) эмчилгээний явцад биеэ дулаацуулах аргыг эрэлхийлэх нь түгээмэл. Тэдгээрийн нэг нь бөмбөгөр буюу хайрцаг хэлбэрийн төхөөрөмж дотор нэг орчим цаг сууж, шарилж (mugwort, Artemisia) шатаахад гарах утаа, дулааныг биедээ авах арга юм. Арьсан дээр шууд тавьдаггүй тул эрсдэл багатай мэт санагддаг ч, битүү, агааржуулалт хязгаарлагдмал орон зайд шаталтын утаа амьсгалах нь дулаанаас тусдаа асуудал үүсгэж болно. Зөвхөн дотор байх хугацаанд цээж давчдаж, гарсны дараа хэдхэн минутын дотор намдаж байвал, тэр мэдрэмж хаанаас гарч байгааг салгаж харах нь дараагийн цагаа товлохоос өмнө тустай.
Нэгдүгээр салаа нь утаа ба орон зайн нөхцөл. Ургамлын гаралтай түүхий эд ч гэсэн шатахдаа нарийн ширхэгт тоосонцор (particulate matter), нүүрстөрөгчийн дутуу исэл (carbon monoxide) болон цочроох нэгдлүүдийг ялгаруулдаг. Битүү орчинд агууламж нэмэгдэхэд амьсгалын зам цочирч, ханиалгах, хоолой базлах, цээж дарагдах мэдрэмж илэрч болно. Багтраа (asthma) болон архаг гуурсан хоолойн өвчтэй хүмүүс илүү мэдрэг хариу үзүүлдэг. Гадагш гарангуутаа хөнгөрч байгаа нь орчны нөлөөг илтгэх сэжүүр боловч шалтгааныг баталгаажуулахгүй. Агааржуулалт хэрхэн хийгддэг, толгой гадна үлддэг эсэх, нэг удаад хэр их шатаадаг, хэр удаан үргэлжилдэг зэргийг үйлчилгээ үзүүлэгчээс асуух боломжтой.
Хоёрдугаар салаа нь эмчилгээний эм уушгинд үлдээх дохио. Зарим онилсон эмчилгээ (targeted therapy) болон дархлааны хяналтын цэгийн дарангуйлагч (immune checkpoint inhibitor) эмүүдэд ховор боловч эмийн улмаас үүсэх уушгины үрэвсэл (drug-induced pneumonitis) буюу завсрын уушгины өвчин (interstitial lung disease) тохиолдож болохыг тэмдэглэсэн байдаг. Ийм үед шинж тэмдэг нэг газарт хязгаарлагддаггүй бөгөөд хэдэн өдрөөс хэдэн долоо хоногийн туршид хуурай ханиалга, шат болон өгсүүр дээр амьсгаадах байдал аажим нэмэгдэх хэлбэрээр илэрдэг. Тиймээс 'зөвхөн бөмбөгөр дотор давчдаж байна уу, эсвэл гэртээ амарч байхад, шөнө хэвтэхэд ч тохиолдож байна уу' гэдгийг ялгаж тэмдэглэх нь эмчид хамгийн хэрэгтэй мэдээлэл болдог.
Гуравдугаар салаа нь уушгинаас гадуурх шалтгаанууд. Эмчилгээний үед түгээмэл тохиолддог цус багадалт (anemia) хүчилтөрөгч зөөх чадварыг бууруулж, цээж давчдах, амьсгаадах мэдрэмж төрүүлдэг. Гялтангийн шингэн (pleural effusion) нэмэгдэх, хавдартай хүмүүст эрсдэл нь өндөр байдаг судасны бүлэн ба уушгины артерийн тромбоэмболи (pulmonary embolism), зарим эмийн зүрхний үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөө, мөн түгшүүр ба хэт хурдан амьсгалалт нь ижил мэдрэмжээр илэрч болно. Дулаан орчинд зүрхний цохилт нэмэгдэхэд эдгээр далд хүчин зүйл эрт илэрдэг.
Дөрөвдүгээр салаа нь дулаан, шингэн ба арьсны нөхцөл. Нэг цагийн дулааны нөлөө хөлсөөр шингэн алдуулж, босоход толгой эргэх буюу цусны даралт буурахад хүргэж болно. Бөөлжих, суулгах, шээс хөөх эм хэрэглэх, хоолны хэмжээ багассан үетэй давхцвал эрсдэл нэмэгдэнэ. Арьсны талаас: захын мэдрэлийн эмгэгийн (peripheral neuropathy) улмаас мэдрэг чанар буурсан гар хөл, туяа эмчилгээ хийлгэсэн хэсэг, мэс заслын сорви, стома (ostomy)-гийн наалт, судасны порт (port), эмийн наамалтай хэсэг дулаанд эмзэг байдаг. Халуун байгааг цаг тухайд нь мэдрэхгүй бол удаан хүрэлцсэн газарт бага температурын түлэгдэлт (low-temperature burn) үүсч болох ба ялтас эс (platelet) буюу нейтрофил (neutrophil) буурсан үед жижиг шарх, цэврүү ч удаан эдгэрдэг.
Дараагийн цагаа товлохоос өмнө эмхлэх дараалал. Нэгд, шинж тэмдгийн цагийн хуваарийг бичнэ: хэзээнээс эхэлсэн, зөвхөн процедурын үед үү, өмнөх удаагаас хүндэрч байна уу. Хоёрт, боломжтой бол процедурын өмнө болон дараа судасны цохилт, хүчилтөрөгчийн хангамж (oxygen saturation), биеийн халууныг хэмжиж тоогоор үлдээнэ. Гуравт, ханиалга хуурай эсэх, цэр гардаг эсэх, шөнө хэвтэхэд хэцүү болсон эсэхийг тэмдэглэнэ. Дөрөвт, агааржуулалт, температур, үргэлжлэх хугацааг тохируулах боломжтой эсэхийг үйлчилгээ үзүүлэгчээс тодруулна. Тавд, дараагийн үзлэгээр эмчлэгч эмчдээ энэ процедурын талаар нуулгүй хэлнэ. Үүнд уудаг ургамлын гаралтай эм, хүнсний нэмэлт, өндөр тунгийн витамин орох ба эдгээр нь эмийн харилцан үйлчлэл, элэг бөөрний үзүүлэлтийн тайлбарт нөлөөлж болно.
Дараах тохиолдолд товлосон үзлэгийг хүлээхгүйгээр эмнэлгийн багтай холбогдох буюу яаралтай тусламж авах нь аюулгүй: амрах үедээ ч амьсгаадах, өгүүлбэрээ гүйцээж чадахгүй байх, уруул эсвэл хумсны ор хөхрөх, цээжний өвдөлт үргэлжлэх, ухаан алдах буюу алдах шинжтэй байх, 38°C-аас дээш халуурах, цустай цэр гарах, түлэгдэл, цэврүү, халдвар сэжиглэсэн арьсны өөрчлөлт үүсэх.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Хавсарсан эмчилгээг эхлүүлэх, үргэлжлүүлэх эсэх, шинж тэмдгийг тайлбарлах асуудлыг эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөж шийдээрэй.