Хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгээд ирсэн шөнө ариун цэврийн цаасан дээр улаан толбо анх удаа харагдахад ихэнх хүн хоёр зүйлийг зэрэг боддог: өвчин даамжирсан уу, эсвэл эмийн нөлөө үү. Хошногоны орчмын бага хэмжээний цус алдалт эмчилгээний явцад ховор биш ч шалтгаан нь нэг биш тул юу худалдаж авахаа шийдэхээс өмнө "аль салаа вэ" гэдгийг ялгаж тэмдэглэх нь тустай.
Нэгдүгээр салаа нь эмийн шинж чанар. Хавдрын судас үүсэхийг саатуулдаг бүлгийн эм (anti-angiogenic agents) нь эрүүл салст бүрхүүлийн жижиг судас сэргэх үйл явцад мөн нөлөөлж болдог тул хамар цус гоожих, буйл цус алдах, салстын цус алдалт харьцангуй элбэг тэмдэглэгддэг гаж нөлөө юм. Үүн дээр эсийн хордлогот эм (cytotoxic chemotherapy) нэмэгдвэл ясны чөмөг дарагдаж, ялтас эс (platelet) буурах хугацаа үүсдэг ба тэр үед бага зэргийн цочролоос ч цус удаан зогсох боломжтой. Тарилга хийлгэснээс хойш хэдэн дэх өдөр илэрснийг тэмдэглэвэл эмч энэ салааг ялгахад ашиглана.
Хоёрдугаар салаа нь хошного өөрөө. Бавасар (hemorrhoid) болон хошногоны ан цав (anal fissure) нь хавдрын эмчилгээнээс үл хамааран элбэг тохиолддог бөгөөд хими эмчилгээний үед өтгөн хатах, суулгах нь ээлжлэн солигдож салст амархан гэмтдэг. Аарцгийн хэсэгт туяа эмчилгээ (radiotherapy) хийлгэсэн бол шулуун гэдсэний туяаны үрэвсэл (radiation proctitis) хожуу илрэх нь бий. Тод улаан цус зөвхөн цаасан дээр байна уу, өтгөний гадаргуу дээр байна уу, өтгөнтэй холилдсон уу, өвдөлт дагалдаж байна уу гэдгээс хамаарч шалгах газар өөр болно.
Гуравдугаар салаа нь өнгө болон биеийн ерөнхий шинж. Хар, наалдамхай өтгөн (melena), кофены шаар шиг бөөлжис, эсвэл толгой эргэх, хүйтэн хөлс гарах, зүрх түгшин цохилох шинж дагалдвал энэ нь хошного биш, хоол боловсруулах замын дээд хэсгийн цус алдалт байж болох тул гэртээ ажиглах бус, шууд холбоо барих шинж гэж үзэх нь аюулгүй. Ходоодны мэс засал хийлгэсэн хүнд ч үлдсэн замын болон холбоосын хэсгээс цус алдаж болно.
Дөрөвдүгээр салаа нь цаг хугацаа. Цагаан эс, ялангуяа нейтрофил (neutrophil) буурах үед хошногоны орчмын жижиг шарх халдварын үүд болох эрсдэлтэй тул энэ хугацаанд лаа (suppository), бургуй (enema), шулуун гэдсээр биеийн халуун хэмжихээс зайлсхийхийг зөвлөдөг. Суултын ванн (sitz bath) өөрөө ч усны хэм, үргэлжлэх хугацаа, савны цэвэрлэгээ, дараа нь хэр сайн хатаасан зэргээс хамаарч тайвшруулж ч, цочроож ч болдог. Тоног төхөөрөмж захиалахаасаа өмнө "одоогийн үед суултын ванн хийж болох уу, хэдэн градуст хэдэн минут тохиромжтой вэ, ямар байдалд зогсоох вэ" гэдгийг эмчлэгч эмчээсээ асуух нь эхний алхам.
Гэртээ бэлдэх тэмдэглэл нь богино: цус харагдсан огноо, тарилгаас хойш хэдэн дэх өдөр болсон; давтамж ба хэмжээ (зөвхөн цаасан дээр, савны ус будагдах, дуслах); өнгө; өтгөний хэлбэр ба өвдөлт; дагалдсан хамрын цус, буйлны цус, хөхрөлт; хэрэглэж буй цус шингэлэх эм, аспирин, үрэвслийн эсрэг өвчин намдаах эм (NSAID), хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн; сүүлийн цусны шинжилгээний огноо. Энэ жагсаалт эмчийн өрөөнд олон зурагнаас хурдан уншигддаг.
Асран халамжлагчийн өнөөдөр хийж чадах зүйл нь цусыг зогсоохоос илүү цочролыг багасгахад ойр байдаг: ус бага багаар байнга уулгах, өтгөн хэт хатуу ч, хэт шингэн ч болохгүй байхаар хоолыг тохируулах, угаасны дараа үрэлгүй зөөлөн даран хатаах, үнэртэй нойтон салфетка болон спирт агуулсан бүтээгдэхүүнээс зайлсхийх. Шинээр туулгах эм, тос, лаа хэрэглэж эхлэхээс өмнө одоогийн эмчилгээтэй давхцаж байгаа эсэхийг асуух нь зүйтэй.
Ямар тохиолдолд шууд холбоо барихаа урьдчилан тохирч тавибал шөнө төвөгтэй байдал багасна: зөөлөн дарахад зогсохгүй цус алдалт, босох үед толгой эргэх буюу ухаан балартах мэдрэмж, хар өтгөн эсвэл кофены шаар шиг бөөлжис, 38°C-аас дээш халуун, хошногоны орчмын хүчтэй өвдөлт, хавдалт, идээ, эсвэл хэд хэдэн газраас нэгэн зэрэг цус гарах нь дараагийн үзлэгийг хүлээхгүй байх шинж гэж үздэг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Хэрэглэж буй эм, шинжилгээний үзүүлэлт, мэс заслын түүхээс хамаарч дүгнэлт өөр байдаг тул шийдвэрээ эмчлэгч эмч, эмнэлгийн мэргэжилтэнтэйгээ заавал зөвлөлдөж гаргана уу.