Тогтмол хяналтын цусны шинжилгээнд хавдрын маркер (tumor marker) заримдаа таны хэвшсэн хэмжээнээс дээгүүр гардаг. Тэр хариу болон давтан шинжилгээний хооронд өнгөрөх өдрүүд онцгой урт санагддаг, учир нь тоо аль хэдийн гарсан ч түүний утга хараахан тодорхойгүй байдаг. Доор нэг удаагийн өндөр үзүүлэлт юуг хэлж чадах, юуг хэлж чадахгүйг, мөн хариу сонсохоос өмнө юу бэлдэхийг ерөнхий мэдээллийн байдлаар эмхэтгэв.
Нэг цэг биш, шугам. CEA (carcinoembryonic antigen), CA 19-9, CA 125 зэрэг маркерууд нь өөрсдөө хавдрыг оношлох буюу үгүйсгэх шинжилгээ биш юм. Онош, эмчилгээний явц нь мэдэгдэж байгаа хүний өөрчлөлтийг цаг хугацааны туршид хянах туслах үзүүлэлт юм. Тиймээс эмч нар ихэвчлэн нэг утгыг бус, хэд хэдэн утгын зурсан чиглэл буюу өсөлт давтагдаж байгаа эсэхийг хардаг. Хүн бүр өөрийн гэсэн суурь түвшинтэй (baseline) тул лавлах хязгаарт багтаж байгаа боловч тогтмол өсөж буй чиг хандлага нь хязгаараас бага зэрэг давсан нэг утгаас илүү анхаарал татах тохиолдол бий.
Цус авалт ба сорьц үүсгэх ялгаа. Хариу нь зөвхөн биеийн байдлыг бус, сорьцыг хэрхэн авч, хадгалж, тээвэрлэснийг ч тусгадаг. Цус авахад удаан хугацаа шаардсан, улаан эсийн задрал (hemolysis) үүссэн, сорьцын хадгалалт, тээвэрлэлтийн нөхцөл, урвалж эсвэл багаж солигдсон, ховор тохиолдолд цусан дахь эсрэг бие шинжилгээнд саад учруулах зэрэг нь мэдэгдсэн шалтгаанууд юм. Гэхдээ эдгээрийн аль нь тухайн нэг утгыг хэр зэрэг өөрчилснийг дараа нь батлахад хэцүү тул шалтгааныг таамаглахаас илүү ижил нөхцөлд дахин хэмжих нь хамгийн бодитой арга болдог.
Хавдар биш шалтгаанууд. Эдгээр бодис зөвхөн хавдрын эсээс ялгардаггүй. Тамхи татах нь CEA-г нэмэгдүүлдэг сайн мэдэгдсэн хүчин зүйл бөгөөд элэгний архаг өвчин, гэдэсний үрэвсэлт өвчин, ходоод гэдэсний үрэвсэл, бөөрний үйл ажиллагааны бууралт, бамбай булчирхайн дааврын дутагдал (hypothyroidism), саяхны халдвар эсвэл эмчилгээний дараах сэргэлтийн үед ч түвшин өсөж болно. CA 19-9 нь цөсний зогсонги байдал, шарлалттай үед ихээхэн өсдөг бол зарим хүн энэ маркерыг бараг үүсгэдэггүй тул өвчинтэй байсан ч үзүүлэлт нь өсдөггүй. Өсөлт нь дангаараа дахилтыг заахгүй бөгөөд эсрэгээрээ хэвийн утга нь дахилт байхгүйн баталгаа болдоггүй.
Давтан шинжилгээг хэзээ, хаана. Утгыг харьцуулахад нөхцөлийг тааруулах нь зөв: ижил лаборатори, ижил аргаар дахин хэмжинэ. Өөр эмнэлгийн хариуг зэрэгцүүлэн харахдаа хэмжих нэгж, лавлах хязгаар нь ижил эсэхийг эхлээд шалгадаг. Давтах хугацааны зай нь маркерын төрөл, эмнэлзүйн байдлаас хамаарах бөгөөд хэдэн өдөр биш, хэдэн долоо хоногийн дараа байх нь түгээмэл. Дахин хэмжсэн утга хэвийн хязгаартаа буцаж ирвэл ихэвчлэн төлөвлөсөн хяналтын хуваарийг хэвээр үргэлжлүүлдэг, харин дараалан өсвөл дүрс оношилгоог дахин авч үздэг.
Шинжилгээг эрт болгодог зааг. Ганц тоо өөрөө хуваарийг өөрчлөх нь ховор ч өсөлт давтагдсан буюу их хэмжээтэй бол, түүнчлэн хэвлийн өвдөлт, өтгөн хатах зэрэг өөрчлөлт, жин алдалт, шарлалт, цус алдалт зэрэг шинэ шинж хамт илэрвэл шийдвэр өөр болно. Сүүлийн дүрс оношилгоо хэзээ хийгдсэн, тэр үед ямар өөрчлөлт үлдсэн байсан нь бас тооцогддог. Эдгээр шалгуур нь өвчний төрөл, эмчилгээний түүхээс хамаардаг тул ямар нөхцөлд дараагийн шинжилгээг эрт хийхийг эмчээсээ шууд асууж тодруулах нь тустай.
Хүлээх хугацаанд тэмдэглэх зүйлс. Цус авсан огноо, эмнэлэг, шинжилгээний нэр, утга, нэгж, лавлах хязгаарыг мөр мөрөөр цуглуулбал чиг хандлага нүдэнд харагдана. Дээр нь тухайн өдрийн биеийн байдал, саяхны халдвар, тамхи, шинээр эхэлсэн буюу зогсоосон эм, хоол нэмэлт, цус авалт хэвийн бус хүндэрсэн эсэхийг богинохон тэмдэглэвэл дараагийн үзлэгт шалтгааныг хамтдаа задлахад хялбар болно. Хариу хүлээх үеийн түгшүүр бол байгалийн хариу үйлдэл юм. Хэрэв нэг л зүйлийг дахин дахин хайх нь нойр, хоолыг тань алдагдуулж байвал шалгах давтамжаа өөрөө хязгаарлах, эсвэл ойрын хүндээ нөхцөл байдлаа нэг удаа тайлбарлах нь тус болдог. Нойргүйдэл үргэлжилбэл түүнийгээ ч эмчдээ хэлж болно.
Хариу сонсохоос өмнөх дараалал. Нэгд, өнөөг хүртэлх маркерын утгыг огноо, эмнэлэг, нэгжийн хамт цаг хугацааны дарааллаар бичнэ. Хоёрт, сүүлийн дүрс оношилгооны огноо, дүгнэлтийг шалгана. Гуравт, сүүлийн үеийн шинж тэмдгийн өөрчлөлт, халдвар, хэрэглэж буй эмээ тэмдэглэнэ. Дөрөвт, асуух зүйлээ гурав болгон нарийсгана: жишээ нь одоогийн утга чиг хандлагын хувьд юу гэсэн үг вэ, дараагийн шинжилгээг хэзээ ямар аргаар хийх вэ, ямар өөрчлөлт гарвал товлосон хугацаанаас өмнө холбогдох вэ.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд тодорхой хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний утгын тайлбар, дараагийн төлөвлөгөө хүн бүрт өөр байдаг тул эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.