Шинэ гутлаас болж өсгий хөндийрч, оймсонд цус суух нь хэнд ч тохиолдож болох энгийн явдал. Гэхдээ хими эмчилгээ (chemotherapy) буюу туяа эмчилгээ (radiotherapy) хийлгэж байгаа хүний хувьд ижил шархыг өөр шалгуураар үнэлдэг. Эмчилгээний мөчлөгийн явцад цусны цагаан бөөм, ялангуяа нейтрофил (neutrophil) буурсан үед арьсны нээлттэй хэсэг нь бактери нэвтрэх хаалга болж, ердийн үед хэдхэн хоногт эдгэрэх шалбархай зөөлөн эдийн үрэвсэл (cellulitis) хэлбэрээр дэлгэрч болно. Тиймээс шархны хэмжээнээс илүү, бие эмчилгээний аль үе шатанд байгаа нь эхний шалгуур болдог.
Хөл бол хамгийн оройтож анзаарагддаг хэсэг юм. Зарим хими эмчилгээний эм гар хөлний захын мэдрэлийн эмгэг (peripheral neuropathy) үлдээдэг бөгөөд бадайрах, мэдрэх чадвар буурах үед гутлын үрэлтийн өвдөлт цаг хугацаандаа дохио болж өгдөггүй — ихэнхдээ оймс цус болсны дараа л олж хардаг. Капецитабин (capecitabine), фторурацил (fluorouracil) төрлийн эм болон зарим онилсон эмчилгээний үед илэрдэг гар хөлний хам шинж (hand-foot syndrome) нь улны болон өсгийн арьсыг нимгэн, амархан ан цав үүсдэг болгодог тул олон жил тухтай өмсөж байсан гутлаас ч цэврүү үүсэж болно. Стероид хавсран хэрэглэж байгаа, чихрийн шижинтэй, эсвэл хөлний хаван, лимфийн хаван (lymphedema) байгаа тохиолдолд эдгэрэлтийн хурд, халдварын эрсдэл бас өөр байдаг.
Гэрт хийх арчилгаа өөрөө энгийн: урсгал ус эсвэл физиологийн уусмалаар (saline) зөөлөн угааж, чийгийг даран хатааж, цэвэр боолтоор таглана. Цэврүүг аль болох хагалахгүй, арьс нь аль хэдийн урагдсан бол цаашид үрэлтээс хамгаална. Спирт, устөрөгчийн хэт исэл (hydrogen peroxide) давтан хийх нь шинээр ургаж буй эдийг цочроодог тул ерөнхийдөө зөвлөдөггүй. Арьс эдгэх хүртэл тухайн гутлаа дахин өмсөхгүй байх нь хамгийн найдвартай алхам.
Ажиглахын оронд эмчлэгч багтаа мэдэгдэх ёстой шинжүүд бий: 38°C ба түүнээс дээш халуун, улайлт шагай эсвэл шилбэ өөд тархах, шар идээ буюу үнэр гарах, хоногийн дотор нэмэгдэх хаван, халуу оргих мэдрэмж, дарахад эрс хүчтэй болох өвдөлт, харлаж буй хэсэг. Ялангуяа тарилгын дараах 7-14 дэх хоногт цусны үзүүлэлт хамгийн доод түвшинд байхад халуурвал халууралт бүхий нейтрофил дутагдал (febrile neutropenia) хэмээх яаралтай байдал байж болох тул халуун бууруулах эм ууж дараагийн үзлэгийг хүлээхээс илүү шууд мэдэгдэх нь аюулгүй.
Дахин алхахаар гутал сонгохдоо хэдэн зүйл тус болно. Хөл хамгийн их хавагнасан үдээс хойш буюу оройн цагаар өмсөж үзэж, байнга өмсдөг оймстойгоо хамт урт, өргөнийг шалгана. Өсгийн доторх оёдол товгор мэдрэгддэг загварыг зайлсхийж, шинэ гутлыг нэг удаагийн урт алхалтаар бус, богино хугацааны хэд хэдэн удаагийн алхалтаар дасгана. Эмчилгээний явцад хаван, хөлний хэмжээ долоо хоног бүр өөрчлөгдөж болох тул өнгөрсөн жил таарч байсан хэмжээ өнөөдөр таарна гэж үзэхэд хэцүү. Өдөрт нэг удаа гэрэлтэй газар ул, хурууны завсар, өсгийгөө нүдээр шалгах зуршил нь мэдрэх чадвар буурсан хөлд онцгой хэрэгтэй.
Алхалтаа бүрмөсөн зогсоох шаардлага ихэвчлэн гардаггүй. Арьс эдгэх хугацаанд байрны дугуй эсвэл биеийн дээд хэсгийн хөнгөн хөдөлгөөнөөр орлуулж, үрэлт арилсны дараа алхах зайгаа аажмаар сэргээх нь ихэвчлэн хангалттай.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шархны байдал, эмчилгээний хуваарь, цусны үзүүлэлтээс хамааран шийдвэр өөр байж болох тул эмчлэгч эмч, эрүүл мэндийн ажилтантайгаа зөвлөлдөнө үү.