Хэд хэдэн удаа эмээ сольсны эцэст дахин "даамжирсан" гэсэн үг сонсоход өвчтөн ба асран хамгаалагч хамгийн түрүүнд дараагийн эмийн нэрийг хайж эхэлдэг. Интернэтийн форум дээр танил бус эмийн нэрс, хоорондоо огт өөр туршлагууд холилдсон байдаг ч, тэдгээрийн аль нь өөрийн гэр бүлийн нөхцөл байдалтай холбоотой нь тодорхойгүй байдаг. Энэ бичвэр нь бүдүүн гэдэсний хорт хавдрын (colorectal cancer) өмнөх эмчилгээ үр дүнгээ өгөхөө болиход дараагийн алхам юун дээр үндэслэн тодорхойлогддог, эмнэлзүйн судалгаа (clinical trial) болон зардлыг хаанаас шалгадаг тухай ерөнхий мэдээлэл юм.
Эхлээд "эм тэсвэржилт үүссэн" гэдэг үг эмчийн өрөөнд ямар утгаар хэрэглэгддэгийг ойлгох нь чухал. Ихэвчлэн дүрс оношилгоонд (imaging) байсан голомт томрох буюу тоо нь нэмэгдэх, шинэ голомт илрэх, шинж тэмдэг болон хавдрын маркерын (tumour marker) чиг хандлага хамт хөдлөх зэргийг нэгтгэн дүгнэдэг. Зөвхөн нэг удаагийн маркерын утгаар эмийг сольдоггүй; харин маркер бага байсан ч дүрс оношилгоонд даамжрал батлагдвал дараагийн шатанд шилждэг. Өөрөөр хэлбэл шийдвэр нь нэг хариунаас бус, олон удаагийн бичлэгийн урсгалаас гардаг.
Дараагийн эмчилгээг сонгохдоо эмнэлгийн баг дараах зүйлсийг харна: өнөөг хүртэл ямар бүлгийн эм хэрэглэсэн (фторпиримидин, оксалиплатин, иринотекан), судас тэжээх эсрэг бэлдмэл болон EGFR эсрэгбие хаана хүртэл хэрэглэгдсэн, ясны чөмөг, элэг, бөөрний үйл ажиллагаа хэр хадгалагдсан, мөн өвчтөний ерөнхий биеийн байдал (ECOG performance status). Үүн дээр хавдрын молекул шинж чанар — RAS ба BRAF мутаци, микросателлитийн тогтворгүй байдал (MSI-H/dMMR), HER2-ийн амплификаци, анхдагч голомт зүүн эсвэл баруун талд байсан эсэх — нэмэгдэхэд сонголтын дараалал өөрчлөгдөж болно. Эд эсийн дээж хуучирсан буюу хэмжээ хүрэлцэхгүй бол дахин биопси хийх, эсвэл цусаар шалгах ctDNA шинжилгээг хэлэлцэж болно. Өмнө хийсэн шинжилгээ бүр өөр өөр генийг хамардаг тул хариуны хуулбарыг авч, юу шалгагдсаныг тодруулах нь бодитой тус болдог.
Хожуу шатны эмчилгээнд уудаг хими эмчилгээний бэлдмэл, олон бай зорилтот тирозин киназын дарангуйлагч (multi-kinase inhibitor), судасны эндотелийн өсөлтийн хүчин зүйлийн рецепторыг (VEGFR) чиглэсэн дарангуйлагч зэрэг бүлгүүд ордог. Энэ үе шатны зорилго нь ихэвчлэн хавдрыг арилгах бус, даамжралыг удаашруулж, шинж тэмдэггүй хугацааг уртасгах явдал бөгөөд хэр удаан үргэлжлэх нь хүн бүрд өөр байдаг. Аль нэг эм нөгөөгөөсөө заавал дээр гэж хэлэхэд хэцүү бөгөөд гарын ба хөлийн арьсны урвал, цусны даралт ихсэх, элэгний үзүүлэлт өсөх, ясны чөмөгний дарангуйлал, суулгалт, ядаргаа зэрэг гаж нөлөөг зохицуулж, тунг барьж чадах эсэх нь эмчилгээг үргэлжлүүлэх нөхцөл болдог. Өмнө үр дүнтэй байгаад завсарласан эмийг тохирох нөхцөлд дахин хэрэглэх (rechallenge) хувилбар ч яригдаж болно.
Эмнэлзүйн судалгаанд оршин суугаа газраас үл хамааран хүсэлт гаргаж болно. Гэхдээ ирэх давтамж, шинжилгээний хуваарь, хэвтэх шаардлага зэргээс болж зай нь бодит нөхцөл болдог. Хамгийн богино зам бол эмчлэгч эмчтэйгээ ярих явдал — сүүлийн дүрс оношилгоо, эмгэг судлалын хариу, эд эсийн блок, лабораторийн бичлэг нь шалгаруулалтын үндэс болдог. Шалгаруулах шалгуурт өмнөх эмчилгээний шугамын тоо, сүүлчийн эмчилгээ дууссанаас хойшх шаардлагатай хугацаа (washout), эрхтний үйл ажиллагааны үзүүлэлт, биеийн байдал, тодорхой генийн өөрчлөлт байгаа эсэх зэрэг ордог. Улсын эмнэлзүйн судалгааны мэдээллийн портал болон эмнэлгүүдийн судалгааны төвөөр дамжуулан нээлттэй судалгааг шалгаж болно. Судалгааны эм ихэвчлэн үнэ төлбөргүй олгогддог ч энгийн үзлэг, шинжилгээний төлбөр үлдэж болзошгүй тул зөвшөөрлийн ярилцлагын үед юу хамрагдаж байгааг заавал тодруулах хэрэгтэй.
Зардал нь ижил эм байсан ч хүн бүрд өөр гардаг. Даатгалын нөхөн олголтын хүрээнд багтвал хүнд өвчний хөнгөлөлт үйлчилж өөрийн төлбөр эрс буурдаг бол, шалгуураас гадуур хэрэглэвэл эмийн үнийг бүтнээр төлөх тохиолдол гардаг. Бодит дүн нь биеийн гадаргуугийн талбайд тохирсон тун, эмчилгээний давтамж, эмнэлгийн бэлтгэх ба хийх төлбөр, хамт хийгдэх шинжилгээнээс хамаардаг тул форумд бичсэн дүнг шууд хэрэглэхэд хүндрэлтэй. Жор бичихээс өмнө төлбөр тооцооны хэсгээс урьдчилсан тооцоо авах боломжтой бөгөөд эмнэлгийн нийгмийн ажлын багаас ямар дэмжлэгийн хөтөлбөр байгааг лавлаж болно.
Дараагийн үзлэгийн өмнө бэлтгэх дараалал: нэгдүгээрт, өнөөг хүртэл хэрэглэсэн бүх эмийн нэр, эхэлсэн ба зогссон огноо, зогсоосон шалтгааныг нэг хуудсанд бичих. Хоёрдугаарт, хамгийн сүүлийн дүрс оношилгооны дүгнэлт болон молекул шинжилгээний хариуны хуулбарыг авч, ямар зүйлс хамрагдсаныг шалгах. Гуравдугаарт, сүүлийн 2–3 долоо хоногийн жин, хоолны хэмжээ, өвдөлт, өдөр тутмын идэвхийг тэмдэглэх. Дөрөвдүгээрт, асуултаа гурав болгож нарийсгах — дараа нь ямар сонголт яригдаж байгаа ба зорилго нь юу вэ, судалгаанд хамрагдах боломж бий юу, өөрийн төлбөр ойролцоогоор хэд вэ. Тавдугаарт, эмчилгээнээс тусад нь өвдөлт, хооллолт, ядаргааг зохицуулах паллиатив тусламжийн (palliative care) зөвлөгөөг зэрэгцүүлэн авах боломжтой эсэхийг асуух. Паллиатив тусламж бол эмчилгээгээ орхих гэсэн үг биш, эмчилгээний хажууд тавигдах халамж юм.
Энэхүү бичвэр нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд тодорхой өвчтөний онош, эмчилгээг орлохгүй. Эмийн сонголт, эмнэлзүйн судалгаанд оролцох эсэх, зардлын талаарх шийдвэрийг эмнэлгийн бичлэг, шинжилгээний хариуг хамтад нь харж буй эмчлэгч эмчтэйгээ зөвлөлдөж гаргана уу.