Удаан хугацаанд өвчтэй байсан хүнээ алдсаны дараах эхний долоо хоногуудад цаг хугацааны мэдрэмж алдагддаг. Оршуулгын ёслолыг хэрхэн өнгөрүүлснээ хэсэг хэсгээр л санаж байхад, сүүлчийн харсан нэг дүр зураг л тод үлддэг нь элбэг. Энэ үед давалгаалан ирдэг хариу урвалыг цочмог гашуудал (acute grief) гэдэг. 'Одоо хүртэл бодит зүйл шиг санагдахгүй байна' гэсэн мэдрэмж нь хайр дутсаны шинж биш — сэтгэл зүй нь даахад хэцүү бодит байдлыг багаар нь хүлээж авч байгаагийн илрэл гэж тайлбарладаг.
Энэ хугацаанд уй гашуу ихэвчлэн сэтгэл хөдлөлөөс өмнө бие махбодоор илэрдэг. Нойр гүехэн болох, үүр цайхын өмнө сэрэх, хоолны дуршил алдагдах эсвэл эсрэгээрээ хэт их идэх, хоол боловсруулалт удаашрах, толгой болон булчин өвдөх, цээж дарагдах мэдрэмж үүсэх зэрэг нь түгээмэл. Хэдэн сар асрамж хийсэн хүний хойшлуулсан ядаргаа энэ үед нэг дор гарч ирдэг. Мөн гашуудаж буй хүн өөрийн уудаг эмээ орхих, эмчийн үзлэгээ таслах нь элбэг бөгөөд эмгэг судлалын судалгаанууд гашуудлын эхний үед зүрх судасны хямрал (cardiovascular event) болон осол гэмтлийн эрсдэл бага зэрэг нэмэгддэгийг тэмдэглэсэн байдаг. Тиймээс эдгээр долоо хоног бол 'сэтгэлээ базаах' үе гэхээсээ илүү үлдсэн хүмүүсийн биеийг хамгаалах үе юм: эмээ тогтмол уух, ус, хоолоо тасалдуулахгүй байх, урт замын жолоо болон шөнийн ажлыг бусадтай хуваах нь чухал.
Долоо хоног тутам давтагддаг дурсгалын зан үйл (Солонгост уламжлалт 49 хоногийн долоон удаагийн зан үйл) нь гашуудалд түр зуурын бүтэц өгдөг. Дараагийн алхам тодорхой, цуглах хүмүүс бий, гүйцэтгэх үүрэг бий болдог. Гэхдээ зан үйл бүр тогтож эхэлсэн сэтгэл хөдлөлийг дахин нээж ч болно. Ёслолын өмнөх өдрүүдэд сэтгэл хүндрэх, эсвэл эсрэгээрээ юу ч мэдрэхгүй байгаадаа гайхах хоёулаа хэвийн. Хэн оролцох, хэр удаан байх, аль хэсэгт нь хамт байхаа урьдчилан ярьж тогтвол тухайн өдрийн ачаалал багасна. Гэр бүлийн гишүүдийн шашны итгэл үнэмшил өөр байвал 'хэн юу хийхийг' урьдчилж тодорхойлох нь газар дээр нь зохицуулахаас илүү зөрчил багатай.
Мод дор оршуулах зэрэг байгальд буцаах хэлбэрээр оршуулсан бол дурсах айлчлалын хэмнэл нь чандрын байгууламжаас өөр. Зарим газарт хувийн тэмдэглэгээгүй, нийтийн бүсээр зохион байгуулагддаг тул эхний хэдэн удаад яг байрлалыг олоход хугацаа шаардагдаж болно. Нээлттэй цаг, нэвтрэх журам, цэцэг өргөх, юм шатаах, хоол авчрах талаарх дүрэм газар бүрт өөр. Гэрээний хугацаа, сунгах журам, хариуцсан байгууллага, холбоо барих утас, хугацаа дуусахад ямар журам үйлчлэхийг яг одоо нэг хуудсанд бичиж авбал хожим давтан асуух зүйл багасна. Айлчлал өөрөө тайвшрал өгдөг ч, очсоны дараа хэд хоног унаж бэртэх нь давтагдвал очих зайг сунгах, хамт явах хүн авах нь боломжийн шийдэл. Гашуудалд тустай нь тасралтгүй тэвэрч байх ч биш, бүрэн зайлсхийх ч биш — ойртож, дараа нь ухарч амьсгаа авдаг хэмнэл юм.
'Хатуужиж, сайхан амьдарч байгаагаа харуулна' гэсэн шийдвэрийг олон хүн өөртөө өгдөг. Энэ нь өдөр тутмын амьдралыг сэргээх хүч болдог ч, үлдсэн гэр бүлээ хамгаалахын тулд өөрийн уй гашууг байнга хойшлуулбал хэдэн сарын дараа илүү хүчтэй эргэж ирдэг. Ялангуяа ёслолыг тэргүүлсэн, бичиг цаасны ажлыг үүрсэн хүн уйлах завгүй өнгөрөөдөг. Өдөрт богинохон ч гэсэн 'гашуудахыг зөвшөөрсөн' цаг гаргах, санаа тавьж буй хүмүүст яг ямар тусламж хэрэгтэйгээ (хоол, бичиг баримт, унаа) тодорхой хэлэх нь бодитой тус болдог.
Ихэнх хүний хувьд гашуудлын давалгаа хоорондын зай аажмаар холддог. Гэхдээ дараах тохиолдолд мэргэжлийн тусламжийг эрт авах нь зөв: хэдэн сар өнгөрсөн ч санагалзал, бодол хэт эрчимтэй хэвээр байж өдөр тутмын үйл ажиллагаа сэргэхгүй байх (уртассан гашуудлын эмгэг, prolonged grief disorder); үхэх тухай бодол тодорхой төлөвлөгөө болж хувирах; архи, нойрны эмийн хэрэглээ нэмэгдэх; хоол, нойр хэдэн долоо хоногоор сэргэхгүй байх; өөрийн архаг өвчний эм, үзлэгээ тасралтгүй орхих. Хандах боломжит суваг: орон нутгийн сэтгэцийн эрүүл мэндийн төв, хосписын болон паллиатив тусламжийн байгууллагын гашуудагсдын дэмжлэгийн хөтөлбөр, сэтгэцийн эмнэлэг болон сэтгэл зүйн зөвлөгөө, гашуудагсдын харилцан дэмжлэгийн бүлэг. Амиа хорлох бодол төрвөл яаралтай холбогдох тусламжийн дугаарыг урьдчилан хадгалах нь аюулгүй байдлын төлөвлөгөөний нэг хэсэг юм.
Дараагийн ёслолд явахаас өмнө эмхлэх зүйлс: өөрийн нойр, хоол, эм, цусны даралт болон сахарын хэмжээг шалгах; тухайн өдрийн үүрэг, унаа, хэр удаан байхаа урьдчилан хуваарилах; оршуулгын газрын хариуцагч, нээлттэй цаг, гэрээний хугацааг нэг хуудсанд бичих; ирэх өдрүүдийг (үлдсэн ёслол, нас барсны ой, төрсөн өдөр, баяр) хуанлид тэмдэглэж бэлтгэлээ хуваалцах; хүндэрсэн шөнө хэнд залгах, аль зөвлөгөөний сувагт хандахаа тогтох; хойшлуулсан өөрийн эмчийн үзлэгээс ядаж нэгийг захиалах.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээллийн зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Бие болон сэтгэлийн шинж тэмдэг үргэлжилбэл заавал эмнэлгийн мэргэжилтэнтэй зөвлөлдөнө үү.