Амьдралын эцсийн үед гэр бүлийнхэн хуучин гэрэл зураг, захидлаа гаргаж ирэх нь түгээмэл. Паллиатив тусламжид (palliative care) өнгөрсөн амьдралаа хамтдаа эргэн харах үйл ажиллагааг дурсамжийн эмчилгээ (reminiscence therapy), амьдралын эргэцүүлэл (life review), нэр төрийн эмчилгээ (dignity therapy) гэж нэрлэдэг. Эдгээрийн зорилго нь өвчний явцыг өөрчлөх биш, тухайн хүн өөрийн амьдралыг ямар түүх болгон санаж байгааг хамтдаа тодруулах явдал юм. Ийм үйл ажиллагаа сэтгэл гутрал, нэр төрийн мэдрэмж, гэр бүлтэйгээ холбогдох мэдрэмжид тус болж болохыг судалгаанууд дурддаг ч үр нөлөөний хэмжээ хүн бүрт өөр бөгөөд бүх өвчтөнд нэг адил арга тохирдоггүй.
Зураг тайтгарал авчрах уу, эсвэл гунигийг л ихэсгэх үү гэдэг нь зургаас илүү тухайн өдрийн биеийн байдал, үзүүлэх аргаас шалтгаална. Амьдралын эцсийн үед сэргэг байх хугацаа богиносч, анхаарлаа төвлөрүүлэх чадвар нэг удаад арав орчим минут болж багасах нь бий. Өвдөлт, өвдөлт намдаах болон тайвшруулах эм, амьсгаадалт, цус багадалт (anemia), нойргүйдэл давхцвал хариу үйлдэл удаашрах, яриа тасалдах магадлалтай. Ийм үед хариу өгөхгүй байгаа нь сонирхолгүй байгаа хэрэг биш, ихэвчлэн тэнхээний асуудал байдаг. Хараа бүдгэрэх, гэрэлд эмзэглэх, сонсгол суларсан байдлыг харгалзан дэлгэцийн гэрэлтүүлэг, дуу хоолойн өнгийг тохируулах нь зүйтэй.
Нэг зүйлийг ялгаж ойлгох хэрэгтэй. Гэнэт цаг хугацаа, байршлаа андуурах, шөнөдөө тайван бус болох, байхгүй зүйл харагдах мэт байдал нь зургийн улмаас биш, делири (delirium) байж болно. Делири нь халдвар, шингэн дутагдал, электролитийн өөрчлөлт, эмийн нөлөө, эрхтний үйл ажиллагааны алдагдлаас үүсдэг бөгөөд амьдралын эцсийн үед түгээмэл тохиолддог. Зураг үзсэний дараа ийм өөрчлөлт гарвал өөрийгөө буруутгахаас илүү ажиглаж харсан зүйлээ эмнэлгийн багт яг тэр хэвээр нь мэдэгдэх нь чухал.
Үзүүлэх аргад хэдэн зүйл тус болно. Нэгд, бүгдийг нэг дор бус, таваас арван зургаар хязгаарлаж, хөнгөн дурсамжаас эхэлнэ. Хоёрт, өвчтөн өөрөө гол дүр байсан, ямар нэг зүйлийг өөрөө хийж байсан үеийн зургийг оруулна. Гуравт, энэ хүн хэн бэ гэсэн шалгалт маягийн асуултаас илүү, энэ хаана байсан бэ, тэр өдөр юу болсон бэ гэсэн нээлттэй асуулт тохиромжтой. Ой тогтоолт мууджээ гэвэл зөв хариулт шаардсан асуулт нь бүтэлгүйтлийн мэдрэмж үлдээж болно. Дөрөвт, нүүр буруулах, нүдээ аних, гараа татах, яриа цөөрөх, амьсгал түргэсэх шинж илэрвэл тэр өдрийн үзүүлгийг зогсоож, дараагийн өдөрт үлдээх нь дээр. Ярих боломжгүй болсон ч сонсгол харьцангуй сүүлд хүртэл хадгалагддаг гэж үздэг тул зургийг тайлбарлаж буй танил хоолой өөрөө хүрч очдог.
Нулимс гарсан нь өөрөө хортой гэсэн үг биш. Уйлсны дараа амьсгал, царай нь тайвширч, яриа үргэлжилж байвал ихэвчлэн даах боломжтой сэтгэл хөдлөлийн илэрхийлэл байдаг. Харин уйлах нь зогсохгүй, тайван бус байдал буюу өвдөлтийн гомдол ихсэх, дараа нь харилцахаас зайлсхийх болбол тэр өдөр зогсоож, хосписын нийгмийн ажилтан эсвэл зөвлөх мэргэжилтэнд нөхцөл байдлыг хэлэх нь аюулгүй. Эхлэхийн өмнө үзэх хүсэлтэй эсэхийг асуух, татгалзвал түүнийг хүндэтгэх нь мөн адил энэ асаргааны нэг хэсэг.
Тасгийн нөхцөлийг ч бэлдэх хэрэгтэй. Олон хүнтэй тасагт дууг чимээгүй болгох буюу чихэвч ашиглаж, дэлгэцийн гэрэл хажуугийн орон дээр тусахгүй байхаар өнцгийг тохируулна. Таблет, зөөврийн компьютерын гадаргууг арчиж, гар угаах дэглэмээ баримтална. Дэлгэц хүнд, гэрэл нь эвгүй санагдвал хэдэн зургийг хэвлэж авах нь илүү тохиромжтой байж болно. Айлчлалын цаг, цахим хэрэгсэл ашиглах журам, тухайн өдөр аль цагт харьцангуй сэргэг байдгийг эмчилгээний сувилагчаас асууж болно. Эмчилгээний ажилбар, угаалга, хоолны дараах ядарсан цагийг зайлсхийх нь зүйтэй. Дуу хураах, бичлэг хийхийг хүсвэл өвчтөний зөвшөөрлийг эхэлж авах нь зарчим бөгөөд богино тэмдэглэл, зургийн ард бичсэн нэг мөр ч хангалттай байдаг.
Хажууд нь сууж буй гэр бүл, ялангуяа сурагч байгаа хүүхдэд тусдаа анхаарал хэрэгтэй. Салахаас өмнө урьдчилан ирдэг гашуудлыг урьдчилсан гашуудал (anticipatory grief) гэж нэрлэдэг бөгөөд гэм буруутай мэдрэмж, арчаагүйдэл, анхаарал төвлөрөхгүй байдал хэлбэрээр илэрч болно. Хийж амжаагүй үүргээ эцсийн мөчид гүйцээх ёстой гэсэн хандлагаас илүү, одоо хажууд нь байгаа тэр цаг өөрөө аль хэдийн хийж буй зүйл гэж харах нь тус болдог. Хоспис нь өвчтөнөөс гадна гэр бүлийг мөн асаргааны нэг хэсэг гэж үзэж, нийгмийн ажилтны зөвлөгөө, гашуудлын дараах дэмжлэг (bereavement care) үзүүлдэг. Нойр, хоол, сургуулийн хичээл алдагдаж эхэлбэл тасгийн зөвлөгөөний цонх, сургуулийн сэтгэл зүйч, орон нутгийн сэтгэцийн эрүүл мэндийн үйлчилгээнд хандаж болно.
Зургаа сонгохын өмнө дараах дарааллаар бэлдэж болно. Нэг, сувилагчаас тухайн өдрийн хамгийн сэргэг цаг, тасгийн журмыг тодруулна. Хоёр, өвчтөнөөс үзэх хүсэлтэй эсэхийг асууна. Гурав, таваас арван зураг болгож багасгаж, хөнгөн дурсамжаас эхлэх дарааллыг тогтооно. Дөрөв, хэвлэсэн зураг эсвэл дэлгэцийн алийг нь сонгохоо шийдэж, гэрэлтүүлэг, дууг бэлдэнэ. Тав, зогсоох дохиогоо урьдчилан тогтоож, сайн өнгөрвөл дараагийн өдрүүдэд хуваана. Зургаа, бичиж үлдээх зүйлдээ зөвшөөрөл авна. Долоо, тэр өдөр өөрийн сэтгэлд үлдсэн зүйлээ ганцаараа биш, хосписын багтай ярилцана.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, зөвлөгөөг орлохгүй. Өвчтөний биеийн байдал, тасгийн нөхцөлөөс шалтгаалан тохиромжтой арга өөр байж болох тул шийдвэрээ эмчлэгч эмч, хосписын багтайгаа зөвлөлдөж гаргана уу.