CA 19-9 (нүүрс усны антиген 19-9, carbohydrate antigen 19-9) бол цуснаас хэмждэг хавдрын тэмдэглэгч (tumor marker)-ийн нэг юм. Цөсний зам, нойр булчирхайн өвчний үед түлхүү лавладаг ч, зөвхөн энэ тоогоор өвчнийг батлах, үгүйсгэх, эсвэл хэр том болохыг тодорхойлдоггүй. Эмнэлгийн практикт энэ утгыг эмчилгээний өмнөх, дараах өөрчлөлтийг ажиглах лавлах үзүүлэлт буюу нэг удаагийн тоо биш хандлагыг харах хэрэгсэл болгон авч үздэг.
Мөн 87 гэсэн утга ямар лавлагаа хязгаарын дэргэд байгаагаас хамааран өөрөөр уншигдана. Хэвийн дээд хязгаарыг лаборатори, урвалж тус бүр өөрөөр тогтоодог бөгөөд ихэвчлэн 37 U/mL орчим байдаг ч, хариун дээр хамт хэвлэгдсэн лавлах интервал нь тухайн эмнэлгийн жишиг болно. Өөр эмнэлэгт хэмжсэн утгууд хоорондоо шууд тохирохгүй байж болох тул харьцуулалтыг аль болох нэг лаборатори, нэг аргаар хэмжсэн утгууд дээр хийх нь зүйтэй.
Тоо өсөх шалтгаан хавдраас гадна олон бий. Цөс гадагшлахгүйгээс үүдэх шарлалт (jaundice), цөсний замын үрэвсэл (cholangitis), нойр булчирхайн үрэвсэл (pancreatitis), элэгний хатуурал (cirrhosis), бамбай булчирхай, амьсгалын зам, эмэгтэйчүүдийн зарим өвчин, хяналтгүй чихрийн шижин зэрэгт ч өсөж болно. Ялангуяа цөсний зам бөглөрсөн үед өвчний хэмжээнээс үл хамааран утга ихээр өсдөг бөгөөд гуурс (drainage) буюу стентээр цөсний урсгалыг сэргээхэд утга өөрөө буурах нь бий. Иймд цус авах үеийн шарлалт, билирубин (bilirubin)-ы түвшнийг хамт харж байж уг тоог зөв уншина.
Эсрэгээр, өвчинтэй байсан ч энэ тэмдэглэгч нь өсдөггүй хүмүүс бий. CA 19-9 нь Льюисийн бүлгийн антиген (Lewis antigen)-д тулгуурлан үүсдэг ба тэр антигеныг үүсгэдэггүй хүмүүс хүн амын ойролцоогоор 5-10% байдаг гэж үздэг. Ийм тохиолдолд утга нам хэвээр байж болох тул тэмдэглэгчийн оронд дүрс оношилгоо (imaging) болон шинж тэмдгээр явцыг хянадаг.
"Тоог хэрхэн бууруулах вэ" гэж бодох нь ойлгомжтой ч, энэ утга нь зорилго биш, харин үр дүнд ойр зүйл юм. Зөвхөн тоог буулгадаг тодорхой хоол, хүнсний нэмэлт, тарилга батлагдаагүй бөгөөд тэмдэглэгч нь цөсний урсгал, үрэвсэл, эмчилгээнд өгөх биеийн хариу урвалыг дагаж хөдөлдөг. Харин тоог буулгах гэж баталгаагүй бүтээгдэхүүн хэрэглэвэл элэг, бөөрөнд ачаалал өгөх, эмчилгээний эмтэй давхцах эрсдэлтэй тул хэрэглэж буй бүх зүйлээ эмчдээ хэлэх нь аюулгүй.
Дараагийн цус авахаас өмнө эмхэлж авах зүйлс: тухайн лабораторийн хэвийн дээд хязгаар, огноотой нь хамт бичсэн өмнөх бүх утгуудын жагсаалт, цус авах үед шарлалт, халуурал, хэвлийн өвдөлт байсан эсэх, гуурс буюу стент тавьсан, авсан огноо, эмчилгээ эхлэхийн өмнөх суурь утга байгаа эсэх, дараагийн шинжилгээний хугацаа болон ямар хэмжээний өөрчлөлт гарвал дүрс оношилгоог түргэсгэх вэ гэдэг. Мөн жихүүдэстэй халуурах, шээсний өнгө улам харлах, загатнаа ихсэх, шинээр гарсан хэвлийн өвдөлт зэрэг нь тооноос үл хамааран яаралтай эмчид хандах шинж тэмдэг юм.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шинжилгээний утгын тайлбар, эмчилгээний төлөвлөгөө хүн бүрд өөр байдаг тул хариугаа авч эмчилгээний багтайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.