Гадаадын зохицуулах байгууллага (regulatory agency) шинэ хорт хавдрын эм баталлаа гэсэн мэдээ ихэвчлэн хоёр гурван өгүүлбэрт багтаж ирдэг: “нас барах эрсдэлийг тал хувиас илүү бууруулав”, “амьдрах хугацааг хоёр дахин уртасгав” гэх мэт. Эмчилгээ хийлгэж буй хүн, эсвэл гэр бүлээ асарч буй хүний хувьд ийм өгүүлбэр удаан хугацаанд санаанд үлддэг. Гэвч гарчиг ба бодит жорын хооронд хэд хэдэн тусдаа алхам байдаг бөгөөд тэдгээрийг салгаж харвал дараагийн үзлэгт юу асуухаа тодорхой болгодог.
Эхлээд тоог хэрхэн уншихаа мэдэх хэрэгтэй. “Эрсдэлийг 60% бууруулсан” гэдэг нь ихэвчлэн эрсдэлийн харьцаа (hazard ratio) хэмээх харьцангуй үзүүлэлтээс гардаг. Энэ нь харьцуулалтад орсон өмнөх эмчилгээтэй жишсэн харьцаа болохоос нэг хүний эдгэрэх магадлал төдий хувиар нэмэгдэнэ гэсэн үг биш юм. Бодитоор хэдэн сар нэмэгдсэнийг медиан (median) утгын зөрүүгээр тусад нь хардаг. Медиан гэдэг нь оролцогчдын тал хувь нь тэр хугацааг давсан гэсэн үг тул зарим хүнд түүнээс богино, зарим хүнд хамаагүй урт байж болно. Мөн өвчин даамжрахгүй байх хугацаа (progression-free survival) ба нийт амьдрах хугацаа (overall survival) хоёр өөр үзүүлэлт тул алийг нь хоёр дахин нэмэгдсэн гэж байгааг ялгах нь чухал.
Дараа нь “хэнд зориулсан эм бэ” гэдгийг асуух хэрэгтэй. Сүүлийн үед батлагдаж буй онилсон эмчилгээ (targeted therapy) нь ихэвчлэн тодорхой генийн өөрчлөлт эсвэл уургийн илэрхийлэл (biomarker) илэрсэн өвчтөнд үр дүн үзүүлнэ гэж хүлээгддэг. Ижил эрхтний ижил хавдар байсан ч биопсийн шинжилгээнд тэр шинж тэмдэглэгээ илрээгүй бол хамрагдахгүй байж болно. Мөн өмнө авсан эмчилгээний дараалал, тархалтын хэмжээ, биеийн ерөнхий байдлаас хамааран заалт нь нарийсдаг. Тиймээс мэдээ уншсаны дараа хамгийн түрүүнд шалгах зүйл бол өөрийн эмгэг судлалын хариунд генийн шинжилгээ орсон эсэх, ороогүй бол одоо хийлгэх нь тохиромжтой цаг үе мөн эсэх юм.
Гуравдугаарт, дотоодод хэрэглэгдэх хүртэлх зам байдаг. Гадаадын зөвшөөрөл ба дотоодын зөвшөөрөл нь тусдаа үйл явц. Солонгост эм зүйн зохицуулах байгууллагын бүртгэлийг авч байж жор бичих боломжтой болдог бөгөөд эрүүл мэндийн даатгалд хамрагдахын тулд үр өгөөж, эдийн засгийн үнэлгээ, үнийн хэлэлцээр, албан ёсны жагсаалтад орох гэсэн өөр шат дамжлагыг дамждаг. Эдгээр хоёр шатны хооронд нэлээд хугацаа зөрч, зөвшөөрөл авсан ч даатгалд ороогүй тул бүх төлбөрийг өөрөө хариуцах үе гарч болно.
Дөрөвдүгээрт, зардлын бүтэц. Хорт хавдрын өвчтөнд олгодог төлбөрийн хөнгөлөлт нь зөвхөн даатгалд хамрагдсан үйлчилгээний өөрийн хариуцах хувийг бууруулдаг. Даатгалын жагсаалтад ороогүй эмийн үнийг энэ хөнгөлөлт бууруулахгүй бөгөөд ийм зардал нь жилийн дээд хязгаарын тооцоололд ч ордоггүй. Зарим үйлдвэрлэгчийн дэмжлэгийн хөтөлбөр, төрийн болон буяны сангийн тусламж байдаг тул эмнэлгийн нийгмийн ажилтан эсвэл зөвлөгөө өгөх хэсэгт хандаж лавлаж болно.
Тавдугаарт, зөвшөөрөл гарахаас өмнө хүрэх зам бий эсэх. Эмнэлзүйн судалгаанд (clinical trial) хамрагдах нь нэг зам бөгөөд өмнөх эмчилгээ, шинжилгээний үзүүлэлт зэрэг тодорхой шалгуур байдаг. Мөн судалгааны шатны эмийг тодорхой нэг өвчтөнд хэрэглэхийг зөвшөөрдөг эмчилгээний зорилгоор ашиглах журам (expanded access), ховор өвчний эм импортлох суваг ч байдаг. Аль нь ч эмчийн үнэлгээ, өргөдөл шаарддаг тул өвчтөн, асран хамгаалагч дангаараа шийдэх боломжгүй.
Үзлэгт орохоосоо өмнө дараах дарааллаар тэмдэглэвэл богино хугацааг үр дүнтэй ашиглана: судалгаанд ямар өвчтөнүүд хамрагдсан бэ; миний шинжилгээний хариунд тэр тэмдэглэгээ илэрсэн үү; одоогийн эмчилгээний зорилго, үлдсэн сонголт юу вэ; дотоодын бүртгэл, даатгал, төлбөр ямар байхаар төсөөлж байна; хамрагдаж болох судалгааг хаанаас лавлах вэ. Гурав дөрвөн асуултаа бичиж аваад, эх сурвалж болсон нийтлэлээ хамт үзүүлбэл яриа хурдан цэгцэрдэг.
Шинэ эм батлагдсан мэдээ өөрөө утга учиртай ч энэ нь одоогийн эмчилгээний төлөвлөгөөгөө өөрчлөх ёстой гэсэн үг биш. Харин “одоохондоо боломжгүй” гэсэн хариу авсан ч тэр яриа үлддэг: ямар нөхцөл бүрдвэл нэр дэвших боломжтой, тэр үед бэлдэхийн тулд одоо ямар шинжилгээ хийлгэх нь зүйтэйг мэдэж авах нь дараагийн шийдвэрийг хөнгөвчилдөг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмийн заалт, шинжилгээний шаардлага, зардал болон дэмжлэгийн хөтөлбөр нь өвчний үе шат, эмчилгээний түүхээс хамааран өөр өөр байдаг тул заавал эмчлэгч эмч, эмнэлгийн мэргэжилтнүүдтэйгээ зөвлөнө үү.