Хорт хавдрын эмчилгээний явцад сэтгэлээ тайвшруулах тухай ном нээгээд, нэг өгүүлбэрийг гурав дахь удаагаа дахин уншиж байгаагаа анзаарах нь ховор биш. Үсэг нүдэнд орохгүй байгаа нь хүсэл зориг дутсаных биш бөгөөд бие, нүд, сэтгэл гурав өөр өөр шалтгаанаар ачаалалд орсны шинж байж болно. Шалтгаан бүрт өөр арга хэрэгтэй тул дараагийн номоо захиалахаас өмнө яг юу нь уншихад саад болж байгааг ялгаж үзэх нь ач холбогдолтой.
Нэгдүгээрт, эмчилгээний үед анхаарал, ой тогтоолт өөрчлөгддөг үе байдаг. Хорт хавдартай холбоотой танин мэдэхүйн өөрчлөлт (cancer-related cognitive impairment) нь ихэвчлэн манан татсан мэт мэдрэмжээр илэрдэг ба шинэ мэдээллийг барих, хэд хэдэн зүйлийг зэрэг зохицуулах чадвар эхэлж буурах хандлагатай. Үүн дээр эмчилгээний ядаргаа (fatigue), тасалдсан нойр, өвдөлт, түгшүүр нэмэгдэхэд унших мэтийн тогтвортой анхаарал шаардсан үйл ажиллагаа хамгийн түрүүнд хүндэрдэг. Цус багадалт (anemia), бамбай булчирхайн үйл ажиллагааны өөрчлөлт, электролитийн алдагдал, мөн стероид, өвчин намдаах эм, бөөлжис намдаах эм, нойрны эм зэрэг нь яг адилхан дүр зурагтай илэрч болох тул уулгаж буй эмийн жагсаалтаа эмчтэйгээ хамт хянах нь зүйтэй.
Хоёрдугаарт, нүдний байдал өөрчлөгдсөн байж болно. Зарим химийн эмчилгээ болон онилсон эмчилгээний бэлдмэл нулимсны хальсыг хатаах, эсвэл эсрэгээр нулимс их гоожуулах, эвэрлэгийн (cornea) гадаргууг цочроох тохиолдол бий. Удаан хугацааны стероид хэрэглээ нь катаракт (cataract) болон нүдний дотоод даралтын өөрчлөлттэй холбоотой байж болох ба нас ахих үеийн ойрын хараа муудалт (presbyopia) давхцаж мэднэ. Гэрлийг тодруулж, үсгийн хэмжээг томсгоход дээрдэж байвал хугарал болон гэрэлтүүлгийн асуудал байх магадлалтай. Харин харааны талбайн зарим хэсэг халхлагдах, юм давхарлаж харагдах, хараа гэнэт мууджээ гэвэл энэ нь эхлээд нүдний эмчид хандах шинж тэмдэг юм.
Гуравдугаарт, сэтгэлээ тайвшруулах дасгал хаана хүртэл тус болдгийг мэдэж авбал хүлээлт, урам хугарал хоёр хоёулаа буурна. Ухамсарт төвлөрөл дээр суурилсан стрессийн менежмент (mindfulness-based stress reduction, MBSR), тайвшруулах амьсгал, булчингийн аажим сулралт, нойргүйдлийн танин мэдэхүйн зан үйлийн эмчилгээ (CBT-I), дэмжих зөвлөгөө зэрэг нь түгшүүр, сэтгэл гутрал, нойрны чанар, ядаргаанд тус болж болохыг судалгаанууд мэдээлсэн. Гэхдээ эдгээр нь шинж тэмдэг, амьдралын чанарыг зохицуулах хэрэгсэл болохоос хавдрын хэмжээг багасгах юм уу стандарт эмчилгээг орлоно гэж батлагдаагүй. Энэ хоёрыг тусад нь ойлгож байх нь цаашдын шийдвэрийг хамгаална.
Дөрөвдүгээрт, болгоомжлох ёстой мэдэгдлүүд бий. Зөвхөн сэтгэлгээгээ өөрчилвөл өвчин арилна гэх, эмнэлгийн эмчилгээг хойшлуул эсвэл зогсоо гэж зөвлөх, дахилт болон хүндрэлийг хувь хүний хандлагын буруу мэт тайлбарлах бичвэрүүд нь нотолгоо султай төдийгүй өөрийгөө буруутгах мэдрэмжийг гүнзгийрүүлж, эдгэрэлтэд саад болж мэднэ. Ямар ч ном эмчилгээний шийдвэрийг өөрчил гэж шаардаж байвал тэр хэсгийг эмчилгээний багтайгаа шалгасны дараа хүлээж авах нь аюулгүй.
Тавдугаарт, унших хэлбэрээ өөрчилж болно. Цаасан ном хүндрэлтэй бол аудионом, дэлгэц уншигч (screen reader), том үсэгтэй хэвлэл, цахим номын үсгийн хэмжээ ба мөр хоорондын зайг тохируулах нь бодит хувилбар. Нэг дор удаан унших бус 5–10 минутын завсарлагатай унших, зогссон газраа тэмдэглэх, хэсэг бүрийн дараа нэг мөрөөр товчлох нь буцаж уншихад зарцуулах хүчийг хэмнэнэ. Биеийн байдал хамгийн сайн байдаг цагаа сонгох ч бас арга. Юу унших вэ гэдгийг сонгохдоо эмчилгээний талаар маргалддаг материалаас илүү амьсгал, нойр, өдөр тутмын хөдөлгөөн зэрэг өнөөдөр хийж болох зүйлийг хөндсөн эх сурвалж ачаалал багатай.
Зургаадугаарт, номоор ганцаараа шийдэхийг оролдохоос өмнө нээгддэг замууд бий. Олон эмнэлэгт сэтгэц-онкологи (psycho-oncology) буюу сэтгэцийн эмчийн зөвлөгөө, нийгмийн ажилтны зөвлөгөөний үйлчилгээ байдаг ба нийтийн хорт хавдрын мэдээллийн үйлчилгээ, хавдар даван туулагчдыг дэмжих хөтөлбөрөөс сэтгэл зүй, нийгмийн дэмжлэг, эх сурвалжийн талаар мэдээлэл авч болно. Зөвлөгөө авах нь эм уухтай ижил утгагүй бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд л эмийн эмчилгээг хамт хэлэлцдэг.
Дараах тохиолдолд ном, өөрийн дасгалаас илүү эмчийн үзлэгийг эхэлж товлох нь зөв. Хэдхэн хоногийн дотор гэнэт хүндэрсэн ухаан балартах юм уу хий үзэгдэл, харааны талбай халхлагдах эсвэл хараа огцом муудах, хоёр долоо хоногоос удаан үргэлжлэх сэтгэл гутрал ба сонирхол алдагдах, үхэл болон өөрийгөө гэмтээх тухай бодол, өдөр тутмын амьдралыг гүйцэтгэх боломжгүй болтол ядрах, хүчтэй толгой өвдөлттэй хамт илрэх танин мэдэхүйн өөрчлөлт зэрэг орно.
Дараагийн номоо захиалахаас өмнө эмхэлж болох дараалал: нэгд, хэдийнээс, ямар нөхцөлд уншихад хүндрэлтэй байгааг, нүдний асуудал уу эсвэл анхаарлын асуудал уу гэдгийг хэдэн өдөр товч тэмдэглэнэ. Хоёрт, сүүлд эхэлсэн буюу солигдсон эм, нойр, ядаргаа, өвдөлтийн байдлыг хамт эмхэлнэ. Гуравт, дараагийн үзлэгээр танин мэдэхүйн өөрчлөлт болон нүдний шинж тэмдгийг тус тусад нь дурдаж, шаардлагатай шинжилгээ эсвэл нүдний, сэтгэцийн эмчид илгээх талаар асууна. Дөрөвт, тэр хооронд аудио, том үсэг, богино хугацаагаар хэлбэрээ сольж туршина. Тавд, ямар ч материалын эмчилгээг зогсоохыг ятгасан хэсгийг тусад нь тэмдэглээд эмчилгээний багаасаа шалгана.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, эмчилгээний төлөвлөгөө хүн бүрт өөр байдаг тул тодорхой шийдвэрийг өөрийн эмчилгээний багтайгаа зөвлөлдөж гаргана уу.