Өөр эмнэлэгт анхны үзлэгийн цаг авсны дараа 'будсан шил (stained slide) нэг, будаагүй шил (unstained slide) хэд авчирна уу' гэсэн жагсаалт хамт өгдөг. Хорь орчим гэсэн тоог хараад ийм их эд авч гарахад зүгээр юү, анх шинжилгээ хийсэн эмнэлэгт хожим ашиглах эд үлдэхгүй болох вий гэсэн санаа зовнил түрүүлж төрдөг. Хоёр эмнэлэгт хоёуланд нь үзлэг хийлгээгүй, эмчилгээгээ хаана эхлэхээ шийдээгүй байгаа бол энэ түгшүүр бүр их байдаг.
Дуран (endoscopy) буюу мэс заслаар авсан эдийг ихэвчлэн парафин блок (paraffin block) хэлбэрээр хадгалдаг бөгөөд тэр блокоос маш нимгэн зүсэж шилэн дээр буулгасныг л бид шил гэж нэрлэдэг. Оношилгоонд ашигласан будсан шил аль хэдийн бэлэн байдаг бол будаагүй шил нь ирээдүйд хийх шинжилгээнд зориулж урьдчилан зүссэн цэвэр зүсмэл юм. Хамгийн чухал нь эх хувь болох блок нь ихэвчлэн анх шинжилгээ хийсэн эмнэлгийн эмгэг судлалын (pathology) тасагт үлддэг. Эмнэлгүүд эмгэг судлалын дээжийг тогтоосон хугацаанд хадгалах журамтай тул блок үлдсэн, эд нь хүрэлцэж байвал хэрэгтэй үед дахин зүсмэл хийх боломж хэвээр байдаг. Өөрөөр хэлбэл гадагш явдаг нь хуулбар, эх хувь нь байрандаа үлддэг бүтэцтэй.
Будаагүй шилийг олноор нь хүсэх шалтгаан нь өнөөдрийн эмчилгээний шийдвэр эдээс тодорхойлдог олон маркер (biomarker)-ын хариунаас хамаардагт оршино. Ходоодны хорт хавдрын жишээн дээр HER2, PD-L1, тохироогүй хос засварын дутагдал ба бичил дагавар тогтворгүй байдал (MMR/MSI), Эпштейн-Барр вирус (EBV), Клаудин 18.2 (Claudin 18.2) зэрэг үзүүлэлтийг иммуногистохимийн (IHC) буюу in situ эрлийзжүүлэх (ISH) аргаар тус тусад нь шалгадаг ба дээр нь дараагийн үеийн дараалал тогтоох шинжилгээ (NGS) нэмэгдвэл үзүүлэлт тус бүрд нэг, хоёр шил зарцуулагддаг. Хорь гэсэн тоо нь хэт их шаардлага гэхээсээ илүү нэг удаагийн хүсэлтээр хэрэгтэй хэмжээгээ бүрдүүлж, ижил ажиллагааг олон дахин давтахгүй байх зорилготой.
Гэхдээ эд хязгааргүй биш. Ялангуяа дурангийн хямсаагаар авсан эд жижиг тул хэд хэдэн удаа зүссэний дараа үлдэх хэмжээ мэдэгдэхүйц багасдаг. Эд дуусвал зарим шинжилгээний хувьд дахин биопси (re-biopsy) хийх шаардлага гарч болно. Тиймээс бодит асуулт нь 'хэдэн шил авч явах вэ' гэхээсээ илүү 'блокт одоо хэр их эд үлдсэн, хэдэн зүсмэл хийх боломжтой вэ' гэдэг нь чухал. Энэ хариултыг ихэвчлэн эмгэг судлалын тасгаас тодруулдаг тул хүсэлт гаргахдаа хамт асуувал зохино.
Хоёр эмнэлэгт хоёуланд нь үзлэг үлдсэн бол эмчилгээгээ хаана эхлэхээ хараахан шийдээгүй гэдгээ хоёр тал руу нь илэн далангүй хэлж тавих нь дээр. Зээлж авсан шилэнд ихэвчлэн буцаах буюу эргүүлэн авах болзол тавигддаг ба нөгөө эмнэлэгт шинээр хийсэн маркерын шинжилгээний хариу нь дүгнэлт (pathology report) хэлбэрээр үлддэг. Тэр дүгнэлтийн хуулбарыг өөртөө авч үлдвэл эмчилгээгээ хаана ч эхэлсэн үр дүнг үргэлжлүүлэн ашиглах үндэслэл болно. Аль хэдийн хийгдсэн шинжилгээний жагсаалтыг бэлдэх нь давхардлыг багасгахад тусална.
Эмнэлзүйн судалгаа (clinical trial)-нд оролцох бодолтой бол шаардлага илүү нарийн байдаг. Судалгаа тус бүр эдийг хэзээ авсан байх, блок эсвэл будаагүй шил аль нь тохирох, хэдэн ширхэг, ямар зузаантай, хэр удаан хадгалагдсан байж болох зэрэг шалгуурыг тогтоосон байдаг ба төв лабораторид илгээж баталгаажуулах алхам нэмэгдэж болно. Эдгээр нөхцөл нь тухайн судалгааны танилцуулгад бичигдсэн байдаг тул анхны үзлэг дээр 'судалгааг тооцвол эд хэр их хэрэгтэй вэ' гэж урьдчилан асуувал нэг удаагийн хүсэлтээр хэрэгтэй хэмжээг нь бэлдэх боломжтой.
Хүсэлтийн бичиг өгөхийн өмнө дараах зүйлийг тодруулж авбал тустай. Нэг, блок хаана хадгалагдаж байгаа, энэ удаад гарч байгаа нь шил үү, блок уу. Хоёр, буцаах болзол ба хугацаа. Гурав, блокт үлдсэн эдийн хэмжээ, нэмэлт зүсмэл хийх боломж. Дөрөв, аль хэдийн хийгдсэн маркерын шинжилгээний жагсаалт ба хариу. Тав, эмгэг судлалын дүгнэлт, дурангийн бичиглэл, дүрс оношилгооны хуулбар. Зургаа, хоёр эмнэлгийн хооронд явсан материалын жагсаалт, огноог өөрөө тэмдэглэж авах. Ийм жагсаалт гарт байвал эмчилгээгээ аль ч эмнэлэгт эхэлсэн эхнээс нь дахин эхлэх явдал багасна.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Дээж зээлэх, буцаах журам болон шаардагдах шилний тоо эмнэлэг, шинжилгээнээс хамаарч харилцан адилгүй тул эмчилгээг хариуцсан эмч болон холбогдох эмгэг судлалын тасагтай зөвлөлдөнө үү.