Хорт хавдрын (cancer) эмчилгээ авч байгаа хүмүүсийн олонх нь шөнө хэт урт санагддаг гэж ярьдаг. Өдрийн турш шинжилгээ, товлолын хойноос гүйж байхад хойш тавьсан бодол гэрлээ унтраагаад хэвтэх үед нэг дор дүүрдэг. Ийм цагт танил залбирал, ариун бичээсийн эшлэл, намуухан уншлагын бичлэг тавиад гэрийн ажлаа хийх буюу унтахаар бэлдэж сэтгэлээ тайвшруулдаг хүмүүс бий. Энэ бол олон соёлд эртнээс хэрэглэгдэж ирсэн даван туулах арга бөгөөд эмнэлгийн орчинд ч «сүнслэг дэмжлэг (spiritual care)» гэдэг нэрээр асаргааны нэг хэсэг болгон авч үздэг.
Энэ нь хэрхэн нөлөөлдөг вэ? Танил дуу авиа, давтагдах өгүүлбэр нь сарнисан анхаарлыг нэг зүйл дээр барьж, амьсгалыг удаашруулан сэрлийн түвшинг бууруулахад тус болж болно. Хэд хэдэн судалгаанд шашны үйл ажиллагаа, бясалгал, сулруулах дасгал нь түгшүүр (anxiety), ганцаардлын мэдрэмжийг бууруулж, амьдралын чанарын үзүүлэлтэд эерэг нөлөөтэй байсан гэж мэдээлсэн. Гэхдээ эдгээр үр дүн нь «сэтгэлийн ачаа хөнгөрсөн» гэсэн хүрээнийх бөгөөд хавдрын хэмжээ, дахилтын магадлал зэрэг өвчний явцыг өөрчилнө гэсэн утгаас ялгаж ойлгох ёстой. Хоёуланг нь хольж ойлговол шинжилгээний хариу муудахад «миний итгэл дутсан юм болов уу» гэсэн өөрийгөө буруутгах бодол руу амархан ордог. Сэтгэл тайвширч байгаа нь өвчин буурч байгаагийн үнэлгээ биш, эсрэгээрээ ч мөн адил.
Тайвширч байгаа болон эмчилгээ шаардаж байгаа байдлыг ялгах зааг бас бий. Хоёр долоо хоногоос дээш хугацаанд өдрийн ихэнх цагт сэтгэл гутрах, өмнө нь сонирхолтой байсан зүйлд дур сонирхолгүй болох, хоол, нойр эрс өөрчлөгдөх, төвлөрөх чадвар алдагдаж өдөр тутмын амьдрал алдагдах зэрэг нь энэ заагийн нөгөө талд байна. Амьдрахыг хүсэхгүй байх бодол богинохон ч давтагдаж байвал ганцаараа тэвчихийн оронд шууд хэлэх нь илүү аюулгүй. Энэ бол сэтгэлийн тэнхээний асуудал биш, зөвлөгөө болон эмчилгээгээр авч үздэг хэсэг бөгөөд ихэнх хавдрын тусламжийн тогтолцоонд үүнийг шалгах журам (distress screening) байдаг. Шөнө сэрэх шалтгаан зөвхөн сэтгэлийнх байх албагүй гэдгийг бас харна. Зарим эм, стероид (steroid), хяналтад ороогүй өвдөлт, шөнийн хөлрөлт, амьсгалын таагүй байдал давхцаж байвал эхлээд тэдгээрийг зохицуулснаар нойр эргэж ирдэг тохиолдол бий.
Итгэлээ хуваалцдаг орчинд хил хязгаар тавих шаардлагатай мөч ч бий. Дараах дөрвөн зүйлийн аль нэг тохиолдвол түр зогсоод эмчлэгч багтайгаа зөвлөх нь аюулгүй. Нэгд, бичигдсэн эм, товлогдсон эмчилгээг зогсоох, хойшлуулахыг ятгах үед. Хоёрт, мөнгө, тодорхой бүтээгдэхүүн худалдан авах, давтан хандив өгөх нь эдгэрэлтийн болзол мэт танилцуулагдах үед. Гуравт, зөвхөн тодорхой нэг хүн, бүлгээр дамжуулж л эдгэрнэ гэж хэлэх үед. Дөрөвт, эмч болон гэр бүлдээ хэлэхгүй байхыг шаардах үед. Батлагдаагүй эмчилгээ, өндөр тунгийн нэмэлт бүтээгдэхүүн нь элэгний үйл ажиллагаанд ачаалал өгөх, хавдрын эсрэг эмтэй харилцан үйлчлэл (drug interaction) үүсгэх боломжтой тул сэтгэлийн тайтгарлаас үл хамааран эмчлэгч эмчдээ заавал мэдэгдэх ёстой.
Эсрэгээр, сүнслэг дэмжлэгийг албан ёсоор хүсэх зам ч бий. Олон эмнэлэгт шашны зөвлөх, санваартны үйлчилгээ (chaplaincy) байдаг бөгөөд паллиатив тусламжийн (palliative care) баг нь өвдөлт, шинж тэмдгээс гадна сэтгэл санаа, амьдралын утга учиртай холбоотой асуудлыг хамт авч үзэхээр зохион байгуулагдсан байдаг. Нийгмийн ажлын алба, өвчтөнд туслах хөтөлбөрөөр дамжуулан зөвлөгөө, бүлгийн уулзалт, асрагчийн дэмжлэгтэй холбогдож болно. Өөрийн шашны нөхцөл байдлаа урьдчилан хэлэх нь ч бодитой хэрэгтэй: мацаг барих, тэмдэглэлт өдрийн зан үйл, хоолны хориг зэрэг нь эмчилгээний хуваарь, эм уух цаг, шим тэжээлийн байдалтай зөрчилдөж болох тул урьдчилж ярьвал тохируулах боломж гардаг.
Дараагийн үзлэгийн өмнө гэртээ эмхэлж бэлдэх дараалал ийм байна. Эхлээд хэдэн шөнө унтаж чадаагүй, ойролцоогоор хэдэн цагт сэрсэн, тэр үед биед ямар шинж байсныг хэдэн өдрийн турш тэмдэглэнэ. Дараа нь сэтгэл гутарсан байдал хэд дэх өдрөө үргэлжилж байгаа, өдөр тутмын аль үйлдлээ хийж чадахаа больсныг нэг мөрөөр бичнэ. Дараа нь эмийн жоороос гадна одоо хэрэглэж байгаа бүх зүйлийг нэр, тунтай нь жагсаана. Эцэст нь хэн нэгнээс сонссон зөвлөгөөнөөс сэтгэлд эргэлзээ төрүүлсэн үг байвал сонссон хэлбэрээр нь бичиж аваад үзлэгийн өрөөнд асууна. Энэ дөрөв байвал богино уулзалтад ярианы гол нь сарнихгүй.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд таны хувийн байдлын оношилгоо, эмчилгээг орлохгүй. Шинж тэмдэг, эмчилгээний чиглэл, хэрэглэж буй зүйлийн талаарх шийдвэрийг заавал өөрийн эмчлэгч эмч, эмнэлгийн багтайгаа зөвлөлдөж гаргана уу.