Хими эмчилгээний (chemotherapy) явцад амны салст үрэвсэж (oral mucositis) хоолны хэмжээ эрс багасахад олон гэр бүлийн эхэлж боддог зүйл бол "шимт бодисын дусал" юм. Гэвч энэ нэг үгэн дор огт өөр шинжтэй зүйлс багтдаг: шингэн ба электролит (electrolytes) нөхөх дусал; амин хүчил, тос, глюкоз агуулсан судсаар тэжээх эмчилгээ (parenteral nutrition); шинжилгээгээр дутагдал нь батлагдсан витамин, микроэлемент нөхөх жор; мөн өндөр тунгийн витамин сурталчилсан, тусад нь төлбөртэй тарилга. Юу хийлгэхээ шийдэхийн өмнө яг одоо эдгээрийн алийг нь хэрэгтэй байгааг ялгах нь аюулгүй.
Бөөрний үйл ажиллагаа буурсан үед энэ ялгаа улам чухал болно. Бөөр нь орж ирсэн ус, натри, кали, фосфор, магнийг гадагшлуулдаг тул ижил дусал ч гэсэн хэмжээ, дуслын хурд, найрлагын өтгөрлийг өөрөөр тооцох шаардлагатай. Биеийн даах хязгаараас хэтэрвэл хаван, амьсгаадалт, электролитийн алдагдал эхлээд илэрч болно. Тиймээс "бөөрний үзүүлэлтээс болж дусал хийж болохгүй" гэсэн хариу нь ихэвчлэн бүрэн татгалзал биш, харин болзол тавигдаж байгаа гэсэн үг. Сүүлийн креатинин (creatinine), бөөрний шүүлтийн хурд (eGFR), натри, кали, фосфор, альбумин (albumin)-ы үзүүлэлтийг гартаа авч, тэр хүрээнд тохируулж чадах газар мөн эсэхээс шийдвэр эхэлнэ.
Өндөр тунгийн витамины тарилгыг тусад нь харах хэрэгтэй. Батлагдсан дутагдлыг нөхөх, дутагдалгүй хүнд их тун хийх хоёр өөр зүйл. Өндөр тунгийн С витамин нь солилцооны явцад үүсэх оксалатаас болж бөөрөнд ачаалал өгч болно, G6PD дутагдалтай хүнд цус задралыг (hemolysis) үүсгэж болно, өөх тосонд уусдаг витаминууд бие махбодид хуримтлагддаг. Өндөр тунгийн антиоксидант хими эмчилгээний эмтэй хэрхэн харилцан үйлчлэх нь одоо ч бүрэн тодорхой болоогүй. Тийм учраас найрлагын нэр, тунг бичсэн жагсаалтыг авч, эмчлэгч эмчдээ үзүүлэх нь үнэ асуухаас өмнө хийх алхам. Найрлагаа бичиж өгдөггүй газар бол дүгнэх үндэслэл өөрөө байхгүй гэсэн үг.
Шим тэжээл өгөхөд ерөнхийдөө дараалал бий. Гэдэс ажиллаж байвал эхлээд ам, гэдсээр, дараа нь дутвал судсаар. Шалтгаан нь амны шарх бол өвдөлтийг намдаах нь идэх чадварыг сэргээхтэй шууд холбоотой. Цочроол багатай зайлаах уусмал, амны эрүүл ахуй, өвдөлт намдаах эмчилгээ, зөөлөн бөгөөд илчлэг өндөртэй хоол, эмнэлгийн ажилтантай зөвшилцөж сонгосон амаар уух тэжээлийн нэмэлт, шаардлагатай бол богино хугацаанд хоолны гуурс — эдгээр нэг эгнээнд байна. Судсаар тэжээх нь эдгээр зам хаагдсан эсвэл хүрэлцэхгүй үед авч үзэх дараагийн шат.
Амны шархыг өөрийг нь дахин нягтлах хэрэгтэй. Хими эмчилгээний улмаас үүссэн салстын үрэвслийн дээр мөөгөнцөр (candida) буюу энгийн герпес вирусын халдвар нэмэгдвэл зөвхөн өвдөлт намдаахаар сайжрахгүй. Цагаан бүрхүүл, цэврүү мэт тууралт, халуурах, шээсний хэмжээ мэдэгдэхүйц багасах, босоход толгой эргэх, хэдхэн хоногт жин огцом буурах зэрэг нь дараагийн товлолыг хүлээлгүй мэдэгдэх дохио.
Эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлгийнхээ тарилгын өрөөнд дусал хийлгэх боломжтой эсэхийг асуух нь бүрэн зөв. Шийдвэрийн үндэслэл нь ихэвчлэн бодит хоолны хэмжээ, жингийн өөрчлөлт, шингэн алдалтын шинж, электролит болон бөөрний үзүүлэлт байдаг бөгөөд шаардлагатай гэж үзвэл өдрийн эмчилгээний өрөөнд шингэн нөхөх, эсвэл богино хугацааны хэвтэн эмчлүүлэх хүртэл үргэлжилж болно. Даатгал, бичиг баримтын журам нь биеийн байдал, жорын үндэслэлээс шалтгаалан өөр байдаг тул сувилагчаас урьдчилан тодруулбал дэмий явалт багасна.
Төлбөр төлөхийн өмнө дөрвөн зүйлийг бэлдэхэд тустай. Нэг: гурваас таван хоногийн бодит хоол, шингэний хэмжээ, жин, шээсний давтамжийн бүртгэл. Хоёр: хэрэглэж буй эм, хүнсний нэмэлтийн жагсаалт. Гурав: сүүлийн цусны шинжилгээний хуулбар. Дөрөв: өөр газарт санал болгосон тарилгын найрлагын нэр, тун, удаа, нийт төлбөрийг бичсэн хуудас. Эдгээрийг барьж очвол "ямар дусал хийлгэх вэ" гэсэн асуулт "энэ биед юу дутаж байна, хэр их ачааллыг даах вэ" гэсэн хариулж болох асуулт болж хувирна.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шингэн ба тэжээлийн дэмжлэгийн талаарх шийдвэрийг эмчлэгч эмч, эрүүл мэндийн багтайгаа заавал зөвлөлдөж гаргана уу.