Стома (stoma) хэрэглэдэг хүн ихэвчлэн уут хэр хурдан дүүрснээр өдрийн хэмнэлээ хэмждэг. Гэтэл өчигдрөөс хойш юу ч гарахгүй, эхлээд бага зэрэг өвдөж байсан гэдэс аажмаар чангарах, базлах мэт болвол байдал өөр болно. Дулаан жин тавьж, удаан алхсан ч намдахгүй байгаа өвдөлт бол "жаахан хүлээж үзье" гэх зүйл биш, харин гэдэсний зам нарийсаж эсвэл бөглөрсөн (bowel obstruction) байж болзошгүйн дохио юм. Шалтгаанаас нь хамаарч яаралтай байдал, арга барил өөр өөр байдаг тул хаана нь салж байгааг мэдэж авбал эмчийн тайлбарыг ойлгоход хялбар болно.
Эхний салаа нь хоолны бөөгнөрлийн түгжрэл (food bolus obstruction). Ширхэглэг ихтэй хүнсний ногооны хальс, мөөг, самар, хатаасан жимс, эрдэнэ шиш зэрэг сайн зажлагдаагүй хоол доошилж яваад стомын өмнөх нарийн хэсэгт тээглэдэг. Ихэвчлэн хооллосны дараа хэдэн цагаас нэг хоногийн дотор эхэлж, эхлээд зөвхөн хий гарч байснаа бүрэн зогсдог. Хэсэгчилсэн бөглөрөл байвал бага багаар дулаан шингэн уух, өвдгөө цээж рүүгээ татах байрлал, хөнгөн хөдөлгөөнөөр тайлагдах тохиолдол бий. Харин өвдөлт эрчимжиж, бөөлжис эхэлбэл гэртээ тэвчих хугацаа зөвхөн хохирол болно.
Хоёр дахь салаа нь наалдацын гаралтай нарийн гэдэсний түгжрэл (adhesive small bowel obstruction). Хэвлийн мэс заслын дараа гэдэсний гогцоо ба хэвлийн хана хооронд нимгэн фиброз тууз үүсэж, гэдэс түүнд дарагдах, нугарах үед хоол хүнсээс үл хамааран гэнэт бөглөрч болно. Мэс заслаас хойш хэдхэн долоо хоног ч, хэдэн жил ч өнгөрсөн байсан тохиолдож болдог нь онцлог. Хорт хавдрын эмчилгээ авч байгаа бол хэвлийн хөндий эсвэл аарцагт байгаа голомт гэдсийг дарж түгжрэл үүсгэсэн эсэхийг ялгах шаардлагатай тул дүрс оношилгоогоор бөглөрлийн түвшин, шалтгааныг хамт тодруулдаг.
Гурав дахь салаа нь стома өөрөө. Стомын нүх нарийсах (stomal stenosis), арьсны доогуур татагдан орох (retraction), стомын эргэн тойронд ивэрхий (parastomal hernia) үүсэх зэрэг нь яг тэр байрлалд замыг нугалж, ялгадасны гарцыг багасгадаг. Ийм тохиолдолд өмнөх хэдэн долоо хоногт ялгадас нарийсах, наалт тайрахад нүх урьдынхаас жижиг харагдах зэрэг өөрчлөлт байсан байдаг. Тиймээс зөвхөн хэмжээ биш, ялгадасны хэлбэр, бүдүүн нимгэн байдал өөрчлөгдсөн эсэхийг эргэн санах нь тустай.
Дөрөв дэх салаа нь шингэн алдалт (dehydration) ба электролит (electrolyte). Хэд хоног хэт их ялгадас гарсны дараа зогссон уу, эсвэл эхнээсээ гараагүй юу гэдгээс биеийн байдал өөр болно. Давтан бөөлжвөл шингэн, натри, кали алдагдаж толгой эргэх, тамираа алдах, шээс багасах, өнгө нь бараан болох зэрэг өөрчлөлт гарна. Мансууруулах төрлийн өвчин намдаах эм, суулгалтын эсрэг эм хэрэглэж байгаа бол гэдэсний хөдөлгөөн удааширч, түгжрэл мэт дүр зураг давхарлаж болзошгүй тул одоо хэрэглэж буй эмийн жагсаалтаа яг таг хэлж чаддаг байх нь чухал.
Яаралтай тусламжийн тасагт ерөнхийдөө үзлэг, цусны шинжилгээ, хэвлийн рентген эсвэл компьютерт томограф (CT)-аар бөглөрлийн байрлал, зэргийг тодруулна. Ходоод, гэдсэнд хуримтлагдсан агуулгыг гаргахын тулд хамраар хамар-ходоодны гуурс (nasogastric tube) тавьж, хоол унднаас түр татгалзаж, судсаар шингэн сэлбэн гэдсийг амраах арга түгээмэл хэрэглэгддэг бөгөөд олон тохиолдол ийм хадгалалтын эмчилгээгээр хугацаа өнгөрөхөд тайлагддаг. Гэвч гэдэсний цусан хангамж алдагдах, цоорох сэжигтэй үед мэс засал шаардлагатай болж болзошгүй тул халуурах, гэдэс хатуурч хүрэхэд маш их өвдөх, зүрх түргэн цохилох, бөөлжис бор өнгөтэй, эвгүй үнэртэй болох зэрэг өөрчлөлтийг тэр даруй мэдэгдэх хэрэгтэй.
Гэрээсээ гарахын өмнө таван зүйлийг эмхэлж авбал зохино. Нэг: хамгийн сүүлд ялгадас гарсан цаг, түүний хэмжээ, өнгө, өтгөн шингэн байдал, хамгийн сүүлд хий гарсан үе. Хоёр: сүүлийн 24 цагт идсэн хоол, бөөлжсөн тоо, өнгө. Гурав: мэс заслын түүх, онош, одоогийн эмчилгээ, хэрэглэж буй эмийн нэрс, ялангуяа өвчин намдаах, суулгалтын эсрэг, өтгөн зөөлрүүлэх эм. Дөрөв: сүүлийн үеийн дүрс оношилгооны хуулбар, хяналт тавьдаг эмнэлгийн бичиг баримт. Тав: нөөц уут, наалт, хайч, арьс арчлах хэрэгсэл. Шинжилгээ, эмчилгээ дараалахад солих цагаа алдахад амархан тул нэг хоногоос илүү хэмжээний нөөцтэй байвал сэтгэл амар байна.
Хямралыг давсны дараа дахин хооллож эхлэхдээ нэг дор их идэхээс илүү бага багаар, олон удаа, удаан зажилж, усаа хэсэгчлэн уух нь илүү аюулгүй. Ямар хоолны дараа асуудал үүссэнийг тэмдэглэж авбал дараагийн үзлэгт хоолны зөвлөгөө авах бодит эхлэл болно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Шалтгаан, зохистой арга хэмжээ хүн бүрд өөр байдаг тул өөрийн байдал, шийдвэрийн талаар эмчлэгч эмч, эрүүл мэндийн ажилтантайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.