Уудаг чиглэсэн эмчилгээ (oral targeted therapy) буюу тэтгэх эмчилгээ (maintenance therapy) хийлгэж байгаа хүн хэд хоног үргэлжилсэн амьсгаадалт, цээж давчдах шинжийн улмаас яаралтай тусламжид хандаад, цус багадалт (anemia) илэрч цус сэлбэх (transfusion) шаардлагатай болох нь тохиолддог. Тэр үзлэгийн төгсгөлд “дараагийн үзлэг хүртэл эмээ түр зогсооё” гэж хэлэхэд, үр дүнтэй явж байсан эмчилгээ тасарч байгаа мэт санагдан, энэ хугацаанд өвчин даамжирна гэж айх нь энгийн хариу үйлдэл юм. Гэвч эмнэлгийн практикт эмийг түр завсарлах (dose interruption) шийдвэр ба эмчилгээг бүрмөсөн зогсоох шийдвэр хоёр өөр ойлголт юм.
Цус багадалтын шалтгаан нэг биш. Олон химийн эмчилгээний бэлдмэл болон зарим уудаг чиглэсэн эм ясны чөмөгний цусны эс үүсгэх үйлийг түр дарангуйлдаг (myelosuppression) бөгөөд энэ нь мэдэгдэж байгаа, тогтмол хянадаг гаж нөлөө. Гэхдээ үзүүлэлт буурсныг зөвхөн эмтэй холбож тайлбарладаггүй: ходоод гэдэс буюу эмэгтэйчүүдийн эрхтний далд цус алдалт, төмөр, фолийн хүчил, В12 витамины дутагдал, бөөрний үйл ажиллагаа, архаг үрэвсэл, өвчний өөрийн нөлөөг хамт шалгадаг. Иймд яаралтай үзлэгийн үед цусны шинжилгээ, дүрс оношилгоо хамт хийгддэг.
Цус сэлбэлт ба ясны чөмөгний сэргэлт хоёр өөр хугацаатай. Цус сэлбэлт улаан эсийг шууд нөхөж, толгой эргэх, амьсгаадах шинжийг харьцангуй хурдан хөнгөвчилдөг бол ясны чөмөг өөрөө сэргэхэд ерөнхийдөө хэдэн өдрөөс хэдэн долоо хоног шаардагддаг. Тиймээс сэлбэсний дараах ганц үзүүлэлтээс илүү, дараалсан шинжилгээнүүдийн хандлага шийдвэрийн үндэс болдог. Төмрийн бэлдмэл хэрэглэх эсэх, дараагийн шинжилгээний хугацаа ч мөн энэ хандлагын дагуу тогтоогддог.
Түр завсарлах, тунг бууруулах, зогсоох гэсэн гурав өөр утгатай. Олон эмийн хэрэглэх заавар, эмчилгээний удирдамжид гаж нөлөөний зэргээс хамаарсан тун тохируулах журам урьдчилан бичигдсэн байдаг: эмийг зогсоож, үзүүлэлт сэргэхийг хүлээгээд, дараа нь ижил буюу бууруулсан тунгаар дахин эхлүүлнэ. Ийм утгаараа завсарлага нь эмчилгээгээс татгалзаж байгаа хэрэг биш, харин эмийг үргэлжлүүлэн хэрэглэхийн тулд хийж буй тохируулга юм. Хэрэв үзүүлэлт давтан буурах, эсвэл өөр шалтгаан нэмэгдвэл тун бууруулах эсвэл эмчилгээг өөрчлөх талаар ярилцана. Аль ч тохиолдолд эмчийн заавралгүйгээр өөрөө дахин эхлүүлэх, үлдсэн эмээ дур мэдэн тохируулах нь зохимжгүй.
Завсарлагын хугацаанд яаралтай мэдэгдэх шинжүүд бий. Амарч байхад ч үргэлжлэх хүчтэй амьсгаадалт, цээжээр өвдөх, ухаан алдах шахах толгой эргэх, зүрх байнга хурдан цохилох нь цус багадалт даамжирч байгааг илтгэж болно. Хар өнгийн буюу цустай өтгөн, зогсохгүй хамрын болон буйлны цус гарах, өөрөө үүссэн хөхрөлт нь цус алдалтыг сэжиглүүлнэ. 38°C-аас дээш халуурах, жихүүдэс хүрэх нь цагаан эсийн бууралттай хамт үнэлэх шинж. Мөн амьсгаадалт нь зөвхөн цус багадалтаас гадна гялтангийн шингэн, уушгины артерийн бүлэн (pulmonary embolism), зүрхний асуудлаас ч үүсэж болох тул саяхан шинжилгээ өгсөн ч шинжийн шинж чанар өөрчлөгдвөл дахин мэдэгдэх нь зүйтэй.
Дараагийн үзлэгийн өмнө нэг хуудсанд тэмдэглэл бэлдэх нь тустай. Эмээ хамгийн сүүлд уусан огноо, зогсоосон огноо, гемоглобины үзүүлэлт ба сэлбэсэн цусны нэгжийн тоо, өмнөх үзлэгүүдийн үзүүлэлтийн хандлага, одоо хэрэглэж буй бүх эм, төмрийн бэлдмэл, хүнсний нэмэлтийн жагсаалт, цус алдалт сэжиглэсэн шинж байсан эсэх, өдрийн аль цагт амьсгаадаж, ямар хөдөлгөөнд зогсох болдгийг бичиж аваарай. Асуултаа ч урьдчилан бэлдэх нь зүйтэй: дахин эхлүүлэх шийдвэрийг ямар үзүүлэлтээр гаргах вэ, тун хэвээр үү эсвэл буурах уу, дараагийн цусны шинжилгээ хэзээ вэ, завсарлага уртсвал дүрс оношилгооны давтамж өөрчлөгдөх үү, яаралтай тусламжид дахин хандах шалгуур юу вэ гэсэн асуултууд түгээмэл байдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмийг зогсоох, дахин эхлүүлэх, тун тохируулах шийдвэр нь оношийн онцлог, шинжилгээний үзүүлэлт, хамт хэрэглэж буй эмнээс хамаарах тул эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.