Мэс засал дууссаны дараах цагуудад эмчийн хэлдэг үг, хэдэн хоногийн дараа гардаг эцсийн эд эсийн шинжилгээний хариу (pathology report) хоёр нь өөр төрлийн мэдээлэл юм. Мэс заслын өрөөнд өгсөн тайлбар нь тухайн өдөр нүдээр харагдсан хүрээнд тулгуурладаг бол патологийн хариу нь авсан эд эс болон хамт гарсан лимфийн зангилаа (lymph node) бүрийг зүсэж, микроскопоор шалгасны үр дүн байдаг. Иймд мэс засал хийх үед цэвэрхэн харагдаж байсан газраас хожим тархалт илрэх нь ховор биш. Энэ нь хоёр тайлбар зөрчилдсөн хэрэг биш, шалгалтын нарийвчлал өөрчлөгдсөн хэрэг юм.
Үе шатын тэмдэглэгээ гурван зүйлийг тусад нь илэрхийлдэг. T нь хавдар гэдэсний ханг хэр гүн нэвчсэнийг, N нь хамт авсан лимфийн зангилаануудын хэдэд нь хавдрын эс илэрснийг, M нь бусад эрхтэн рүү алсын үсэрхийлэл (distant metastasis) байгаа эсэхийг заана. Бүдүүн гэдэсний хорт хавдарт үе шатыг найдвартай тогтоохын тулд тодорхой тооны (ихэвчлэн 12-оос дээш) лимфийн зангилааг шалгахыг зөвлөдөг бөгөөд шалгасан зангилааны тоо хангалттай байх нь цөөн харснаас болж алдсан байх магадлал төдий чинээ багассан гэсэн үг. Нэвчилтийн гүн гүехэн байсан ч нэг лимфийн зангилаанд тархалт илэрвэл ангиллын хувьд орон нутгийн тархалттай ангилалд шилжиж, тэндээс эхлэн зөвхөн мэс заслаар дуусгах уу, эсвэл бүх биеийн эмчилгээ нэмэх үү гэдгийг хэлэлцдэг.
Нэмэлт хими эмчилгээ (adjuvant chemotherapy)-ний зорилго нь мэс заслаар харагдах голомтыг авсны дараа, дүрс оношилгоо болон нүдэнд үл харагдах бичил үлдэгдэл эс байх магадлалыг бууруулах явдал юм. Тиймээс энэ эмчилгээг үргэлж магадлалын хэлээр тайлбарладаг. Үзлэгийн өрөөнд асуух хамгийн чухал хоёр тоо бий: зөвхөн мэс засал хийсэн тохиолдолд дахилтын (recurrence) эрсдэл ойролцоогоор хэд байх төлөвтэй вэ, хими эмчилгээ нэмбэл тэр эрсдэл хэдэн хувиар буурах төлөвтэй вэ. Мөн л тус болно гэсэн үг ч энэ хоёр тоог хамт сонсоход өөр жинтэй болдог.
Зөвхөн өндөр настай гэдэг шалтгаанаар эмчилгээний шийдвэр автоматаар тогтдоггүй. Бодитоор үнэлдэг зүйл бол насны тоо биш, биеийн нөхцөл юм. Өдөр тутмын идэвх, хавсарсан өвчин ба хэрэглэж буй эмүүд, бөөр, элэгний үйл ажиллагаа, сонсгол ба тэнцвэр, гар хөлийн бадайрлыг даамжруулж болзошгүй суурь мэдрэлийн эмгэг (neuropathy), мөн гаж нөлөө илэрсэн шөнө хажууд нь анзаарч, эмнэлэгт хүргэх хүн байгаа эсэх зэрэг амьдралын нөхцөл ч үүнд багтана. Олон эмнэлэг эдгээрийг нэгтгэн өндөр настны иж бүрэн үнэлгээ (geriatric assessment) хэлбэрээр шалгадаг.
Байнга анзаарагддаггүй нэг зүйл бол сонголт нь хүнд хими эмчилгээ хийлгэх, эсвэл огт юу ч хийхгүй байх хоёрхон биш гэдэг явдал. Нэг эм хэрэглэх үү эсвэл хоёрыг хослуулах уу, нийт хугацааг хэрхэн тогтоох вэ, эхлэх тунг бууруулж, тэсвэрлэлтийг харан тохируулах уу гэсэн завсрын шат байдаг. Ялангуяа өндөр настанд удаан хугацааны захын мэдрэлийн эмгэг (peripheral neuropathy) үлдээж болох эмийн ашиг, ачааллыг тусад нь жиндэг. Эхэлсний дараа хүндэрвэл тунг бууруулах эсвэл зогсоох боломжтой эсэх, тэр шийдвэрийг ямар үед хянадгийг урьдчилан тодруулбал нэг эхэлсэн бол эцэс хүртэл явах ёстой гэсэн дарамт багасдаг.
Шийдвэрт тусалдаг мэдээллийн ихэнх нь патологийн хариун дотор аль хэдийн байдаг: тайрсан ирмэг (resection margin) цэвэр эсэх, лимф судас болон мэдрэлийн эргэн тойрны нэвчилт байсан эсэх, хавдрын ялгаралын зэрэг, мэс заслын өмнө гэдэс бөглөрөх буюу цоорол байсан эсэх, мөн MMR/MSI шинжилгээний хариу. Эдгээр нь дахилтын эрсдэлийг тооцох үндэс болдог тул хариуны хуулбарыг авч, ойлгомжгүй нэр томьёог тэмдэглэж очих нь зүйтэй.
Хими эмчилгээ хийлгэхгүй гэж шийдсэн ч энэ нь хяналтгүй үлдэнэ гэсэн үг биш. Тогтсон хугацааны үзлэг, хавдрын маркер (tumor marker) багтсан цусны шинжилгээ, дүрс оношилгоо, бүдүүн гэдэсний дуран (colonoscopy)-гаас бүрдсэн хяналтын төлөвлөгөө тусад нь боловсруулагдаж, ямар нэг өөрчлөлт илэрвэл юу хийхийг мөн урьдчилан тохирдог. Түүнчлэн нэмэлт хими эмчилгээг эдгэрэлтийг харгалзан мэс заслын дараа харьцангуй эрт эхлүүлэх нь түгээмэл байдаг тул шийдвэр гаргах хугацаа хязгааргүй биш. Хэзээ хүртэл хариу өгвөл болох, хойшлуулбал юу өөрчлөгдөхийг хамт асуугаарай.
Дараагийн үзлэгийн өмнө дараах дарааллаар бэлдвэл яриа богиносдог. Нэг, эцсийн патологийн хариуны хуулбар ба ойлгомжгүй зүйлсийн тэмдэглэгээ. Хоёр, зөвхөн мэс заслын дараах дахилтын эрсдэл ба хими эмчилгээ нэмснээр буурах хэмжээ. Гурав, зөвлөж буй эмчилгээний схем, хугацаа, илүү зөөлөн хувилбар байгаа эсэх. Дөрөв, хүлээгдэж буй гаж нөлөө ба өндөр наснаас шалтгаалан онцгой болгоомжлох зүйлс. Тав, тунг бууруулах, хойшлуулах, зогсоох боломжтой нөхцөл. Зургаа, эмчилгээ хийлгэхгүй бол баримтлах тодорхой хяналтын хуваарь. Долоо, шийдвэрийн эцсийн хугацаа. Хамгийн гол нь эмчилгээг хүлээж авах хүн бол өвчтөн өөрөө. Хэрэв бусдаас харсан хүнд дүр зураг шийдвэрт сүүдэр тусгаж байвал тэр айдас яг ямар гаж нөлөөг хэлж байгааг тодорхой үгээр илэрхийлж, үзлэг дээр асуух нь тустай. Дотор муухайрах, өвдөлтийг намдаах дэмжих эмчилгээ (supportive care) өмнөхөөс нэлээд өөрчлөгдсөн байдаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмчилгээ хийх эсэх, ямар аргаар хийх нь патологийн хариу болон биеийн ерөнхий байдлаас хамаардаг тул эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.