Мэс засал хийлгэсний дараа эмгэг судлалын (pathology) хариу хэдхэн хоногт гарна гэж олон хүн боддог. Гэтэл хоёр долоо хоног өнгөрсөн ч хариу гарахгүй байгаад, эд эсэд нэмэлт шинжилгээ хийж байна гэсэн мессеж ирэх тохиолдол бий. Ийм үед ихэнх хүн муу мэдээг урьдчилж хэлж байна гэж хүлээж авдаг. Гэвч эмгэг судлалын онош хэрхэн бүрддэгийг мэдвэл энэ мэдэгдлийг илүү тайван харах боломжтой.
Мэс заслаар авсан эд шууд микроскоп дээр очдоггүй. Эхлээд бэхжүүлэлт (fixation) хийж, эмгэг судлаач нүдэн баримжаагаар шинжиж, аль хэсгээс дээж авахаа шийддэг. Дараа нь парафин блок бэлдэж, маш нимгэн зүсэж, шилэн наамал дээр буулган будсаны эцэст л уншилт эхэлдэг. Дээж том буюу тайралтын хүрээ өргөн бол хэдэн арван блок бэлдэх шаардлагатай болдог ба яс агуулсан эд байвал кальцийг уусгах шохойгүйжүүлэх (decalcification) үе шат хэдэн хоног нэмдэг. Өөрөөр хэлбэл хариу удаж байгаа нь өвчний хүндийг заасан шинж биш юм.
Мэдэгдсэн нэмэлт шинжилгээ ерөнхийдөө хэд хуваагддаг. Нэгдүгээрт, гүн зүсэлт ба тусгай будаг. Хавдар тайралтын ирмэг (resection margin) хүрсэн эсэх, лимф болон судсанд бичил нэвчилт байгаа эсэхийг тодруулахын тулд ижил блокоос илүү гүн зүсэж үздэг. Хоёрдугаарт, дархлаа эдийн химийн шинжилгээ (immunohistochemistry, IHC). Хавдрын гарал үүсэл, дэд хэлбэрийг ялгах, мөн даавар хүлээн авагч, HER2, өсөлтийн үзүүлэлт (Ki-67) зэрэг эмчилгээний сонголтод шууд хэрэглэгддэг маркеруудыг тодорхойлно. Гуравдугаарт, молекул эмгэг судлал ба генийн шинжилгээ. Микросателлитийн тогтворгүй байдал (MSI), тохироо засах уураг (MMR), KRAS, EGFR, ALK, BRAF зэрэг генийн өөрчлөлт, PD-L1 илэрхийлэл, олон генийг нэг дор шалгах дараагийн үеийн дараалалжуулалт (NGS) энд багтана. Дөрөвдүгээрт, дүгнэлтийн давтан хяналт ба гадны зөвлөгөө (consultation). Ховор хэлбэр эсвэл тодорхой бус дүр зураг илэрсэн үед өөр эмгэг судлаачийн саналыг хамт авдаг.
Эдгээр дөрөв зорилгоороо өөр. Эхний хоёр нь голдуу үе шат болон тайралтын бүрэн байдлыг тогтооно. Гурав дахь нь чиглэлт эмчилгээ, дархлааны эмчилгээ, туслах хими эмчилгээ хийх эсэх шийдвэрийн үндэслэл болдог. Дөрөв дэх нь оношийг өөрийг нь илүү баттай болгох алхам. Аль нь ч байсан нэмэлт шинжилгээ хийж байгаа нь байдал дордлоо гэсэн мэдэгдэл гэхээсээ илүү, үлдсэн шийдвэрийг зөв гаргахын тулд мэдээлэл нэмж цуглуулж байгаа үе шат байх нь олонтоо. Зарим шинжилгээг гадны лабораторид илгээдэг тул хугацаа уртсаж болох ба төрлөөсөө хамаарч зардлын нөхцөл өөр байж болно.
Мэдэгдэл авсны дараа дараагийн үзлэгийн өмнө эмхлэвэл тустай зүйлс бий. Мессежид бичсэн шинжилгээний нэрийг яг тэр хэвээр тэмдэглэх, хариу гарах хүлээгдэж буй хугацааг асуух, хариу гарсны дараа юу шийдэгдэхийг (туслах эмчилгээ эсэх, нэмэлт мэс засал эсэх, хяналтын хуваарь эсэх) тодруулах, тусдаа зөвшөөрлийн маягт эсвэл зардлын мэдээлэл шаардлагатай эсэх, дараагийн үзлэгийн огноог хариунд тааруулж шилжүүлэх шаардлагатай эсэхийг асуух зэрэг. Асуултаа мөр мөрөөр бичиж аваачаад дараалан асуух нь хүлээлтийн хугацаанд хайлт хийхээс илүү үр дүнтэй.
Хүлээж байх хугацаанд биед гарах өөрчлөлтийг эмгэг судлалын хариунаас тусад нь хардаг. Халуурах, жихүүдэс хүрэх, мэс заслын хэсэг улайж өвдөх, шингэн буюу идээ гарах, гуурсны ялгадас гэнэт ихсэх буюу өнгө нь өөрчлөгдөх, өвдөлт хянагдахгүй байх, амьсгаадах, шилбэ хавдаж өвдөх зэрэг үед хариу хүлээж байгаа эсэхээс үл хамааран эмнэлэгтэйгээ шууд холбогдох хэрэгтэй.
Хүлээлт удаах тусам нойр хулжиж, ижил хайлтыг дахин дахин хийх нь элбэг. Өдөрт хайлт хийх цагаа хязгаарлах, санаа зовсон зүйлээ асуулт болгон бичиж үлдээх нь сэтгэлийг тогтворжуулдаг. Хэрэв түгшүүр өдөр тутмын амьдрал болон нойрыг тасралтгүй саатуулж байвал энэ нь ч бас үзлэг дээр ярих боломжтой сэдэв.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Өөрийн шинжилгээ, эмчилгээтэй холбоотой шийдвэрийг заавал эмчлэгч эмч нартайгаа зөвлөлдөнө үү.