Мэс засал (surgery)-аар өвчний үе шат тодорхой болж, хавдар судлалын (medical oncology) анхны үзлэгээр зөвхөн шинжилгээ өгөөд буцсаны дараа дараагийн үзлэг дээр хими эмчилгээний (chemotherapy) хуваарь тогтдог нь элбэг. Тэр хэдэн өдөрт гэр бүлийнхэн голдуу хоёр асуултад тээглэдэг: эхний давтамжид эмнэлэгт хэвтэх үү, мөн санал болгосон ген шинжилгээг (gene test) яг одоо хийлгэх үү. Эдгээр нь нэг мэт харагдавч өөр өөр шалгуураар шийдэгддэг.
Эхний давтамжийг тасагт хэвтэж эсвэл амбулаторийн тариурын өрөөнд эхлэх эсэх нь юуны түрүүнд ямар эм, хэдэн цагийн турш, хэдэн өдөр дуслаар (infusion) орохоос шалтгаална. Хоёр гурван цагт дуусдаг хослол бол ихэвчлэн тэр өдөртөө гэртээ харьдаг. Харин хоёр хоногийн турш удаан ордог эм багтвал эмнэлэгт хонох, эсвэл зөөврийн дусаагуур (portable infusion pump) зүүгээд гэртээ харьж, товлосон өдөр нь ирж авахуулах хэлбэрээр явагддаг. Ижил онош ч эмийн хослол өөр бол эхний өдрийн явц өөр болно.
Хоёр дахь салаа нь эм орох зам юм. Хэд хоног үргэлжлэх дусал, эсвэл судсыг цочроодог эм байвал цээжний арьсан доор суулгадаг порт (implanted port) буюу гараас тавьдаг төв венийн катетер (central venous catheter)-ыг эхлээд хийе гэсэн тайлбар сонсоно. Энэ мэс ажилбар нь эхний давтамжтай хамт товлогдож богино хэвтэлт үүсгэх ч бий, амбулатороор хийлгээд хэд хоногийн дараа хими эмчилгээ эхлэх ч бий. Замыг хэзээ гаргахыг эхэлж тодруулбал нийт хуваарь илүү тодорхой болно.
Гурав дахь салаа нь өвчтөний биеийн байдал. Мэс заслын дараах эдгэрэлт удаашралтай, хоолны хэмжээ эрс багассан, бөөр (kidney), элэг (liver)-ний үзүүлэлт болон шим тэжээлийн байдал тогтворгүй, эсвэл харшлын хариу урвал (hypersensitivity reaction) өгөх магадлалтай эмийг анх удаа хэрэглэж байгаа тохиолдолд ажиглалт хийхэд хялбар орчинд эхлэхийг зөвлөж болно. Гэр хол байх, шөнөдөө хажууд нь байх хүнгүй байх зэрэг нөхцөлийг ч эмч нар тооцдог. Өөрөөр хэлбэл хэвтэх эсэх нь тав тухын сонголт биш, эмнэлзүйн шаардлагаар тогтоогддог зүйл.
Ген шинжилгээ өөр шинжтэй. Ихэвчлэн мэс заслаар авсан эдийн сорьцоос (tissue sample) олон генийг нэг дор шалгаж, одоо хэрэглэж болох чиглэсэн эмчилгээ (targeted therapy) эсвэл дархлааны эмчилгээ (immunotherapy)-ний сонголт байгаа эсэх, тодорхой эмд хэрхэн хариу өгөхийг таамаглах сэжүүр байгаа эсэхийг хардаг. Энэ нь гэр бүлээр удамших эрсдэлийг тогтоодог шинжилгээнээс өөр тул аль нь болохыг эхлээд ялгаж авах нь зүйтэй.
Зардал ба хугацааг мөн хамт харах хэрэгтэй. Шинжилгээний хамрах хүрээ, байгууллагаас хамаарч өөрөө төлөх дүн ихээхэн ялгаатай бөгөөд зарим зүйл даатгалд хэсэгчлэн орох буюу огт үл хамаарах тохиолдол бий. Хорт хавдрын зардлын хөнгөлөлт үйлчилж байсан ч даатгалд хамаарахгүй зүйлс тэр хөнгөлөлтөөс гадуур үлдэж болно. Хариу нь ихэвчлэн 2-4 долоо хоногт гардаг тул эхний давтамжийн эмийг сонгоход оройтож, дараагийн эмчилгээний сонголтыг өргөжүүлэхэд ашиглагдах нь элбэг. Тиймээс асуух асуулт нь хийлгэх үү гэдэг биш, энэ хариу одоогийн эмчилгээг өөрчлөх магадлал хэр вэ, эд сорьц аль хэдийн байгаа юу, хариу хэзээ гарах вэ гэсэн гурав байх ёстой.
Даатгалын асуудлыг дараалал алдагдуулахгүй барих нь чухал. Хэвтэх эсэхийг эмчилгээний шаардлага шийддэг бол нөхөн төлбөр нь гэрээний нөхцөл, даатгалын байгууллагын шийдвэр гэсэн тусдаа шалгуураар явдаг. Зөвхөн шинжилгээ хийлгэх зорилгоор хэвтэх нь эмнэлзүйн хувьд ч зөвлөгддөггүй бөгөөд төлбөрийн хяналтад ч өөрөөр үнэлэгдэж болно. Оронд нь урьдчилж тодруулах зүйлс бий: гэрээ байгуулсан хугацаанаас хамаарах нөхөн олговрын хүрээ ба өөрийн хариуцах хэсэг, амбулаторийн болон хэвтэн эмчлүүлэх хязгаарын ялгаа, даатгалд хамаарахгүй зүйлсийг хэрхэн тооцох, мөн нэхэмжлэлд шаардагдах эмчилгээний задаргаа, хэвтэж гарсан тодорхойлолт зэрэг бичиг баримт. Эмнэлгийн төлбөр тооцоо эсвэл нийгмийн ажилтны цонхноос зардлын бүтцийг эхэлж сонсвол даатгалын компанид тавих асуулт цэгцэрнэ.
Дараагийн үзлэгийн өмнө бэлдэх жагсаалт: эмийн нэр, давтамж хоорондын хугацаа, нэг удаад орох хугацаа ба нийт хэдэн удаа төлөвлөж байгаа; эхний давтамж хэвтэлттэй юу амбулатор уу, яагаад; төв венийн зам хэрэгтэй эсэх, хэрэгтэй бол хэзээ тавих; ген шинжилгээний зорилго, хариу гарах хугацаа, одоогийн эмчилгээнд үзүүлэх нөлөө, төлөх дүн; эхний давтамжийн дараа халуурах буюу бөөлжилт зогсохгүй бол залгах дугаар ба дараагийн цусны шинжилгээний өдөр; зардлын зөвлөгөөг хаанаас авах. Энэ зургаан мөрийг нэг хуудсанд бичиж очвол богино үзлэгт орхигдох зүйл цөөрнө.
Гэр бүлд нь хорт хавдартай хүн байсан ч хими эмчилгээг ойроос үзээгүй байх нь энгийн зүйл. Эхний давтамж бол цаашдын харьцуулах суурийг тогтоодог тул тэр өдөр юуг хэр хэмжээгээр авсан, бие ямар хариу үзүүлснийг товч тэмдэглэж авбал дараагийн ярилцлага хамаагүй хялбар болно.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Эмчилгээний арга, шинжилгээ хийлгэх эсэх, эмнэлэгт хэвтэх шийдвэр нь өвчтөн бүрийн биеийн байдлаас хамаардаг тул эмчлэгч эмчтэйгээ заавал зөвлөлдөнө үү.