Хими эмчилгээ (chemotherapy) хийлгээд хэдхэн хоногийн дараа хэлний хажуу тал, хацрын дотор тал ачиж эхэлдэг. Арав дахь өдөр нь шүд угаахад цус гарч, нэг балга ус залгихад ч хэцүү болох тохиолдол бий. Хими эмчилгээ болон туяа эмчилгээний (radiotherapy) улмаас амны хөндийн салст бүрхэвч шархлан үүсдэг амны салстын үрэвсэл (oral mucositis) нь элбэг тохиолддог гаж нөлөө юм. Гэвч "ам өвдөж байна" гэсэн нэг өгүүлбэрт өөр өөр байдал нуугдаж байдаг бөгөөд аль нь болохоос шалтгаалж гэртээ хийх зүйл, өнөөдөр эмчдээ мэдэгдэх ёстой зүйл ялгаатай болно.
Нэгдүгээр салаа нь хугацааны явц. Судсаар хийх хими эмчилгээний дараах салстын үрэвсэл ихэвчлэн эмчилгээнээс хойш хэдхэн хоногийн дараа эхэлж, эхний нэгээс хоёр долоо хоногт хамгийн хүнд байгаад, цусны шинжилгээний үзүүлэлт сэргэхийн хэрээр аажим намждаг гэж тэмдэглэсэн байдаг. Туяа эмчилгээний үед туяа авсан хэсэг болон хуримтлагдсан тунгаас хамааран шинж тэмдэг аажим хүндэрч, эмчилгээ дууссаны дараа ч хэсэг хугацаанд үргэлжилж болно. Одоо "улам дордож байгаа" үе үү, эсвэл "оргилоо давсан" үе үү гэдгээ мэдэж байвал эмчид тайлбарлахад тустай.
Хоёрдугаар салаа нь халдвараас ялгах явдал. Гэмтсэн салст дээр мөөгөнцөр буюу вирусын халдвар нэмэгдэж болно. Хэл, тагнай дээр цагаан бүрхүүл өргөн тархвал амны кандидоз (oral candidiasis), уруулын зах эсвэл тагнай дээр жижиг цэврүү бөөгнөрч, дараа нь хаг үүсвэл энгийн герпес вирусын (herpes simplex virus) сэргэлт, буйл хавдаж, тодорхой нэг шүдний эргэн тойрон онцгой өвдвөл шүдний гаралтай халдварыг бодох шаардлагатай болдог. Эдгээр нь өөр өөр эмчилгээ шаардаж болох тул нүдээрээ харсан байдлаа задлан тайлбарлах нь чухал.
Гуравдугаар салаа нь халуурал. Цусны цагаан бөөм буурсан үед амны шарх нь нянг цусан хэлхээнд оруулах хаалга болж болно. Энэ үед 38 хэм орчим халуурах, жихүүдэс хүрэх нь зөвхөн амны асуудал биш тул эмчилгээ хийлгэж буй эмнэлгийнхээ зааврын дагуу нэн даруй холбогдох, эсвэл яаралтай тусламжид хандахыг зөвлөдөг. Халуурахгүй байсан ч шүлсээ ч залгиж чадахгүй байх, дуу хоолой өөрчлөгдөх, амьсгалахад төвөгтэй болох нь шууд мэдэгдэх ёстой шинж юм.
Дөрөвдүгээр салаа нь идэж уух чадвар. Өвдөлтөөс болж нэг хоёр хоног хоол хүнс дутагдахад л шингэн алдалт (dehydration) болон жин хасалт хурдан дагадаг. Шээсний хэмжээ мэдэгдэхүйц багасах, өнгө нь тодрох, босоход толгой эргэх, жин тасралтгүй буурах нь судсаар шингэн сэлбэх болон бусад тэжээлийн замын талаар ярилцах шалтгаан болно. Өвдөлтийг тэвчихээс илүү шат дараатай хянах нь дээр: түрхэх болон зайлах хэлбэрийн эмээс эхлээд бүх биед нөлөөлөх өвчин намдаах хүртэл сонголт байдаг тул өвдөлтөө 0-оос 10 хүртэлх тоогоор илэрхийлж хэлэх нь тохируулахад тусална.
Гэртээ хийх үндсэн арга нь энгийн: бүлээн давсны уусмал эсвэл хоолны содтой усаар байнга зайлах; спирт агуулсан буюу хурц үнэртэй зайлагч уусмалаас зайлсхийх; зөөлөн сойзоор болгоомжтой цэвэрлэх; хиймэл шүдээ зүүх хугацааг багасгаж, өдөр бүр угаах; халуун, амтлагдсан, исгэлэн, хатуу хоолыг түр хойшлуулж, бүлээн зөөлөн хоолыг бага багаар олон удаа идэх; тамхи, архинаас татгалзах. Зарим эмийн үед эмчилгээ хийж байх зуур мөсний үйрмэг амандаа барих амны хөндийн хөргөлт (oral cryotherapy) хэрэглэдэг ч бүх эмэнд тохирохгүй тул эмчээсээ заавал тодруулна. Эмчилгээ эхлээгүй байгаа бол урьдчилан шүдний эмчид үзүүлэх нь тустай.
Амны шархад тустай гэж сурталчилдаг зайлагч уусмал, нэмэлт бүтээгдэхүүнүүдийн нотолгооны түвшин харилцан адилгүй байдаг. Хэрэглэгчийн сэтгэгдэл, зар сурталчилгаагаар шийдэхэд хэцүү бөгөөд эмчилгээний явцад зарим найрлага нь эмтэй харилцан үйлчилж болзошгүй. Ямар нэг зүйл эхлэхээсээ өмнө найрлагын жагсаалтыг эмч, эмийн санчдаа шууд үзүүлж баталгаажуулах нь аюулгүй.
Утасдахаасаа буюу үзлэгт орохоосоо өмнө дараахыг бичиж аваарай: шинж тэмдэг эхэлсэн огноо; шархны байрлал ба ойролцоо тоо; 0–10 оноогоор илэрхийлсэн өвдөлт ба хамгийн их өвдөх мөч; одоо залгиж чадаж буй зүйл (ус, шингэн шөл, зөөлөн хоол, хатуу хоол); өдөрт бодитоор идсэн хэмжээ ба жингийн өөрчлөлт; өдөрт хоёр гурван удаа хэмжсэн биеийн халууны бичлэг; цагаан бүрхүүл эсвэл цэврүү байгаа эсэх; одоо хэрэглэж буй зайлагч уусмал, өвчин намдаах эм, нэмэлт бүтээгдэхүүний жагсаалт; сүүлийн хими буюу туяа эмчилгээний огноо ба дараагийн товлол. Энэ найман мөр нь аль салаанд байгааг ялгахад шаардлагатай мэдээллийн ихэнхийг дамжуулна.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл өгөх зорилготой бөгөөд эмчийн үзлэг, оношилгоог орлохгүй. Шалтгаан ба зохих арга хэмжээ хүн бүрд өөр байдаг тул өөрийн байдал, эмчилгээний талаар заавал эмчтэйгээ зөвлөлдөнө үү.