Цусны цагаан эсийн хорт хавдар (leukemia) зэрэг онош тавигдмагц эмчилгээ хэдхэн хоногийн дотор эхэлдэг. Өвчтөн аль хэдийн эмнэлэгт хэвтэж, химийн эмчилгээний (chemotherapy) эхний мөчлөгийг авч байгаа тул өөр эмнэлэгт биечлэн очих боломжгүй болдог. Ийм үед гэр бүлийн хүн шинжилгээний хариунуудын хуулбарыг аваад хоёр дахь эмчийн санал (second opinion) сонсох гэж бодох нь түгээмэл. Гэхдээ энэ нь ямар хэлбэрээр боломжтой вэ гэдэг нь тухайн улсын журам болон эмнэлэг бүрийн зохион байгуулалтаас хамаарна.
Эхлээд албан ёсны үзлэг (consultation) болон зөвлөх ярианы ялгааг ойлгох хэрэгтэй. Анхны амбулаторийн үзлэг нь эмч өвчтөнийг биечлэн үзэхийг шаарддаг тул зөвхөн төрөл төрөгсөд очвол даатгалын үзлэгээр бүртгэгдэхгүй, эсвэл бүртгэлийн алба өвчтөнийг дагуулж ирэхийг шаардаж болно. Зарим эмнэлэг ирүүлсэн бичиг баримтыг судалсны үндсэн дээр төлбөртэй зөвлөгөө өгдөг. Хамгийн хурдан арга бол цаг авах албанд утсаар залгаж, өвчтөн өөр эмнэлэгт хэвтэж байгаа тул явах боломжгүй гэдгээ шууд тайлбарлаад ямар зам байгааг асуух явдал юм.
Гэр бүлийн хүн ганцаараа очих тохиолдолд биеийн байцаалт болон зөвшөөрлийн бичиг шаардагдана: өвчтөний гарын үсэгтэй итгэмжлэл, өвчтөн болон очиж буй хүний иргэний үнэмлэх, гэр бүлийн холбоог нотлох лавлагаа. Шаардлага эмнэлэг бүрт өөр байдаг бөгөөд энэ нь тогтмол эмийн жороо төлөөлөн авах журмаас өөр процесс юм.
Хамгийн чухал нь оношийг батлах үндэслэл. Цусны өвчний хувьд ясны чөмөгний шинжилгээний (bone marrow biopsy) хариу, урсгалт цитометр (flow cytometry), хромосомын шинжилгээ (karyotype), молекул буюу дараалал тогтоох шинжилгээний (molecular/NGS) тайлан, онош тавигдсанаас хойшх цусны шинжилгээний динамик, одоо хийж буй эмчилгээний нэр, тун, эхэлсэн огноо зэрэг багтана. Дүрс оношилгооны CD болон илгээх бичгийг мөн авч явна. Ховор хэлбэрийн өвчний үед нэг хуудас дүгнэлтээс илүү анхдагч тайлангийн хуулбар илүү их мэдээлэл өгдөг.
Хоёр дахь санал ямар асуултад хариулж чадахыг урьдчилан бодох нь тустай: оношийг баталгаажуулах, эрсдэлийн ангилал тогтоох, цус төлжүүлэх эсийн шилжүүлэн суулгалт (hematopoietic stem cell transplantation) шаардлагатай эсэх, хэзээ хийх, донор хайх ажлыг хэзээ эхлүүлэх, оролцох боломжтой эмнэлзүйн судалгаа (clinical trial) байгаа эсэх. Мөн «манайд эмчлүүлсэн хүн бараг байхгүй» гэдэг үг нь «эмчилгээ байхгүй» гэсэн үг биш. Эхнийх нь дотоодын туршлага хязгаарлагдмал гэсэн утгатай бөгөөд яг ийм үед тухайн өвчнийг эмчилж байсан төвийн санал илүү үнэ цэнэтэй болдог.
Эцэст нь, сонголт зөвхөн «үлдэх эсвэл шилжих» гэсэн хоёр биш. Одоогийн эмчлэгч эмчээс өөр төвийн зөвлөгөө, шилжүүлэн суулгах төвд илгээх, эсвэл олон мэргэжлийн багийн хэлэлцүүлэг хийхийг албан ёсоор хүсэх зам ихэвчлэн нээлттэй байдаг. Харин товлосон эмчилгээг өөрийн санаачилгаар хойшлуулах нь цусны хорт хавдрын үед онцгой эрсдэлтэй тул хоёр дахь санал хайх ажлыг эмчилгээний хуваарьтай холилдуулахгүй байх нь зүйтэй.
Энэхүү нийтлэл нь ерөнхий мэдээлэл бөгөөд эмчийн үзлэг, эмчилгээг орлохгүй. Онош, эмчилгээ, эмнэлэг солих талаарх шийдвэрийг эмчлэгч эмч, эмнэлгийн багтайгаа заавал зөвлөлдөнө үү.