Хэвлийн мэс засал хийлгээд тасагт гарахад биед бодсоноос олон зүйл наалттай байдаг: шархыг бүтээсэн боолт (dressing), гуурс болон судсаар өгөх шингэний хоолойг бэхэлсэн наалт, зүрхний цахилгаан бичлэгийн электрод, хэвлийн бүс, стоми (stoma) байгаа бол арьсанд нягт наалдсан наах хавтан. Хэдэн өдрийн турш эдгээрийг авч, дахин наах явцад наалтны хэлбэрээр яг таарсан улайлт эсвэл цэврүү үүсэх, суултны яс, цавины орчим шиг дарагдаж чийгтэй байдаг хэсэг халцрах нь цөөнгүй тохиолддог. Мэс заслын өвдөлт, эдгэрэлтийн хуваарийн дэргэд өчүүхэн мэт харагдавч арьс бол халдвараас хамгаалах анхны хил тул шалтгааныг нь хэдэн салаа болгон ялгаж үзээд арга хэмжээгээ шийдэх нь зөв.
Нэгдүгээрт, наах бодис өөрөө арьсыг гэмтээх тохиолдол. Үүнийг эмнэлгийн наалттай холбоотой арьсны гэмтэл (medical adhesive-related skin injury, MARSI) гэдэг бөгөөд арьсны гадаад давхарга нимгэн хуулрах, наалтны ирмэг дагуу татагдлын цэврүү үүсэх, загатнаа, тууралт дагалдах хэлбэрээр илэрдэг. Наалтыг чангалж наасан үед, авахдаа өнцгийг эгц болгож хурдан таталсан үед, мөн хими эмчилгээ (chemotherapy), стероид (steroid), өндөр нас, хаван, удаан хугацааны тураалаас болж арьс нимгэрсэн үед илүү амархан үүснэ. Ялгах гол шинж нь хил хязгаар: гэмтсэн хэсэг наасан наалт эсвэл хавтангийн зураас дагуу бараг яг давхацаж байвал эхлээд наалтыг сэжиглэнэ.
Хоёрдугаарт, чийгээс үүсэх гэмтэл (moisture-associated skin damage, MASD). Хөлс, шээс, шингэн ялгадас, гуурсны шүүрэл удаан хугацаанд арьсанд хүрсэн хэсгээс эхэлдэг. Хил хязгаар нь бүдэг, өргөн талбайгаар улайж, хорсох мэт халуу оргих, гадаргуу нь зөөлрөн үрэгдсэн байдалтай байх нь онцлог. Тасаг халуун, тавцан хэрэглэгч даавуу (pad)-г удаан тавьсан, суух, хэвтэх хугацаа урт байх үед илүү тохиолдоно.
Гуравдугаарт, дарагдсан хэсгийн даралтын гэмтэл (pressure injury). Суултны яс, сүүжний яс, өсгий, тохой зэрэг яс товойсон хэсэг, мөн гуурс, залгуур, хүчилтөрөгчийн хоолой арьсанд дарагдсан хэсэгт (эмнэлгийн хэрэгсэлтэй холбоотой даралтын гэмтэл) үүсдэг. Эхэндээ дарахад цайхгүй улаан толбо хэлбэртэй байж, ахих тусам цэврүү эсвэл хар улаан өнгийн өөрчлөлт болно. Нэг байрлалд удаан байсан хугацаа, байршил хоёр таарч байгаа эсэх нь сэжүүр болно.
Дөрөвдүгээрт, стомын эргэн тойрны арьсны асуудал. Хавтангийн доогуур гоожсон гэдэсний агууламж хүрснээс үүсэх цочролын үрэвсэл хамгийн түгээмэл бөгөөд хавтангийн нүхийг стомоос том хайчилсан, эсвэл арьс атирсны улмаас нягт наалдаагүй үед давтагддаг. Ирмэг дагуу жижиг улаан толбо тарсан байвал мөөгөнцрийн (Candida) халдварыг хамт бодож үзэх шаардлагатай.
Тасагт бэлтгэх дараалал нь ерөнхийдөө ийм байна. Эхлээд хэзээ, хаана, ямар хэлбэртэй үүссэн, өвдөлт нь хорсох маягийн уу эсвэл загатнах маягийн уу, шүүрлийн өнгө, үнэр байгаа эсэхийг тэмдэглэж, зураг авч үлдээнэ. Дараа нь сувилагчийн багт мэдэгдэж, боолт солих аргаа хамтдаа тохируулна. Ерөнхийдөө наалтыг чангалалгүй тавьж наах, авахдаа арьсаа хуруугаараа дарж түших зуур намхан өнцгөөр удаан хуулах, шаардлагатай бол наалт арилгагч (adhesive remover) хэрэглэх, наах байрлалаа бага багаар шилжүүлэх, шингэн хамгаалах бүрхүүл (barrier film) хэрэглэх эсэхийг тодруулах, даавуугаа байнга солих, амьсгалдаг даавуун дотуур хувцас руу шилжих, боломжийн хэрээр байрлалаа солих, алхах зэргийг хамт хэлэлцдэг. Гэхдээ ямар бүтээгдэхүүнийг хаана хэрэглэх нь шархны төрөл, хийсэн мэс заслаас хамаарч өөр байдаг тул тос, нунтгийг өөрөө шийдэж түрхэхээс өмнө эмчилгээний багаасаа асуух нь аюулгүй.
Хүлээлгүй шууд мэдэгдэх ёстой шинжүүд ч бий: 38 хэмээс дээш халуурах, нэг хоногийн дотор мэдэгдэхүйц тэлж буй улайлт, шар өнгөтэй эсвэл эвгүй үнэртэй шүүрэл, гэнэт хүчтэй болсон өвдөлт, мэс заслын оёдол задарч буй мэт мэдрэмж, хар өнгө орсон эсвэл мэдрэхгүй болсон арьс, том цэврүү хагарсан тохиолдол. Чихрийн шижинтэй эсвэл цусны сахар тогтворгүй үед, цагаан эсийн тоо буурсан үед ижил шарх ч хурдан даамжирч болох тул мэдэгдэх босгоо илүү нам байлгана.
Эмнэлгээс гарахаас өмнө гэртээ үргэлжлүүлэн хэрэглэх боолт, наалт арилгагч, амьсгалдаг дотуур хувцас, стомитой бол хавтан хайчлах хэрэгсэл, нөөц бүтээгдэхүүн байгаа эсэхийг урьдчилан шалгаж тодруулбал тустай. Эдгэрэлт зөвхөн дотор талын засварт бус, түүнийг бүтээж буй арьсны байдлаас ч хамаардаг.
Энэ нийтлэл нь ерөнхий эрүүл мэндийн мэдээлэл бөгөөд хувь хүний онош, эмчилгээг орлохгүй. Шарх арчлах арга, эм, бүтээгдэхүүний сонголтыг заавал өөрийн эмчилгээний багтай зөвлөлдөн шийднэ үү.